Tsead Bruinja

© Sieger MG 

Op 23 februari 2003 presenteerde ik mijn derde Friestalige bundel Gegrommel fan satyn / Gegrommel van satijn in het Prinsentheater te Groningen. Ik wilde op die avond laten zien wat er allemaal voor moois te vinden was in de Nederlandse poëzie van dat moment, waarbij ik de nadruk legde op de jonge dichters met wie ik veel had opgetreden tijdens de tour rondom de bloemlezing Vanuit de lucht (http://www.tseadbruinja.nl/vanuit.htm).

Met Sieger MG (destijds nog Sieger M. Geertsma, kijk ook eens op Sieger zijn mooie site http://www.siegermg.nl/), een van de dichters uit Vanuit de lucht, zat ik destijds in de groep Gewassen. We traden op met een human beatbox (Raoul Thepen, http://www.jijji.nl/), videoprojectie (Alan D. Joseph, maakt nu o.a. schitterende videoclips http://www.alan3d.com/) en muziek (Michiel Rasker  http://www.michielrasker.nl/ en soms DJ Voja).

Toen ik gisteren eindelijk had uitgevogeld hoe ik mijn videobanden over kon zetten op DVD en die weer in kon laden op mijn computer (sorry voor het ingewikkelde verhaal), maakte ik een reis terug in de tijd naar 2003.

Ik zou drie maanden na de presentatie van Groningen, waar ik negen jaar had gewoond, verhuizen naar Amsterdam. Gewassen hield het daarna helaas nog maar een paar maanden vol. De afstand en onderlinge wrijvingen nekten ons.

Hieronder een aantal filmpjes van voordrachten en optredens van die dag, waaronder een prachtige voordracht van Daniël Dee met zijn band De M.d.k.l.n.k.r.s., inmiddels ook ter ziele.

Zowel Gewassen als Daniël Dee en zijn band hadden overigens niet kunnen bestaan zonder de inspirerende optredens van de Dichters uit Epibreren (http://www.epibreren.com/), die jaren daarvoor al de Nederlandse en buitenlandse podia veroverden met hun combinatie van poëzie en muziek.

 

Dit zijn Tanja van Susteren en Jaap van Keulen, met wie ik de afgelopen dagen vooral wachtend doorbracht. Op deze foto zijn we aan het wachten om te gaan oefenen, of eigenlijk meer het oefenen aan het uitstellen.

Ons laatste optreden was in maart in Deventer en dat ging best goed, maar het liefst willen we natuurlijk dat de vonken er vanaf vliegen. Grappig genoeg, gebeurde dat bij het oefenen. We zaten er ondanks een paar foutjes helemaal in en het swingde de pan uit (ik zou 'swong' als verleden tijd van 'zwingen' eigenlijk veel mooier vinden).

De volgende dag bestond het wachten vooral uit het in de auto zitten (zo'n drie uur) en het in het hotel wachten op de organisatie, wat we na drie kwartier voor gezien hielden, omdat we Bremen nog even wilden bekijken in het daglicht.

De binnenstad was vol blije mensen die allemaal het beste voorhadden met de wereld.

 

Ik respecteer die goede voornemens en goede daden, maar soms krijg je daar een wat wee glimlachje bij cadeau, waar ik niet echt goed tegen kan.

Die mensen wachten eigenlijk ook op de terugkeer van een speciaal iemand, maar maken zich in de tussentijd nuttig, dus laat ze maar lachen. Ik kijk de andere kant wel op.

Het was prachtig weer voor onze wandeling, maar toen we een hapje gingen eten (we hadden een half uur op onze pizza en soep gewacht), begon het plots hard te waaien, waardoor we onze maaltijd naar binnen schrokten.

Wachten deden we vervolgens onder een parasol halverwege de wandeling naar het hotel, omdat het keihard was gaan regenen. Uiteindelijk zijn we er toch maar doorheen gerend, om vervolgens in het hotel te wachten tot we naar het theater mochten om op te bouwen.

In het theater schreeuwden alle artietsten bij het opbouwen door elkaar heen, maar wij hoefden niet te wachten, want wij waren er het eerst en hadden de meest gecompliceerde technische wensen.

Daarna begon het grote grote wachten, want wij stonden als laatste op het programma en de overige dichters namen allemaal tien minuten extra, waardoor de show i.p.v. om elf uur, om twaalf uur was afgelopen, maar toen was er dan ook een fantastisch applaus van een heerlijk publiek (zo'n 350 man, waarbij er gezegd moet worden dat er zo'n 150 niet meer in de zaal konden. die werden naar huis gestuurd door de regen) en een heerlijk gevulde dranktafel:

  

 

Vandaag ga ik op pad naar Bremen voor de Evangelischer Kirchentag. Ik ben niet gelovig, maar ben opgevoed met respect voor andersdenkenden, dus bij ons in huis werd er niet gevloekt en ik mocht ik nu nog eens vloeken, dan klinkt er ondanks mijn ongeloof altijd ergens ver weg een stemmetje, dat ik daarvoor zal boeten.

Mijn ouders hebben zich tijdens mijn jeugd ingezet voor het Openbaar Onderwijs en wij droegen ook t-shirts en tasjes met daarop de slogan 'Niet apart maar samen'. Ik hang die kreet en het Openbaar Onderwijs nog altijd aan, maar kon het tijdens mijn middelbare schooltijd niet volhouden om Openbaar Onderwijs te volgen. Het dichtstbijzijnde Openbare VWO was op 30 km afstand, wat betekende dat ik per dag minstens drie uur onderweg was.

Tot mijn zestiende kon ik het opbrengen om die afstand naar Leeuwarden af te leggen, eerst met de bus en later soms op een oude brommer, die het nogal eens begaf. Ik stapte daarna over op een christelijke school veel dichter bij huis in Buitenpost en voelde me daar thuis. Het was waarschijnlijk een beetje boertjes onder elkaar, vanuit het perspectief van mijn ex-medeleerlingen in Leeuwarden bekeken, maar het voelde vertrouwd.

Mijn vader was inmiddels hertrouwd met een vrouw die gelooft en zij en haar drie kinderen kwamen bij ons in wonen, wat betekende dat we voor het eerst van mijn leven voor het eten moesten bidden. Ik was niet onder de indruk, want de nieuwe kinderen probeerden tijdens het bidden vooral om ons aan het lachen te maken, waardoor wij op onze kop zouden krijgen.

Ik had ook kort een gelovig vriendinnetje. Als ik met haar naar de kerk ging op zondagmiddag, was ik de enige die naar de preek luisterde van de jongelui, die het vooral met elkaar hadden over wie wie de vorige avond op de bek had gepakt, ook niet geheel oninteressant.

Tijdens mijn studie Engels ben ik het Oude Testament gaan lezen, onder meer om zo de referenties in literatuur beter te kunnen begrijpen. Ik deed dat in eenzaamheid in een dorpje in het Noorden van Groningen met uitzicht op grote lege vlaktes en had binnen de kortste keren de meest enge dromen van mijn leven.

Ik droomde onder andere dat ik in een zolderkamertje met verschillende onderdelen van een hondenkop, vlees, botten en organen, die kop weer opnieuw in elkaar moest zetten, een beetje zoals het meisje in de film Existenz die een pistool van pezen en vlees maakt. Toen dat me gelukt was en er zelfs leven in de hondenkop kwam, klonk er onderaan de trap gerommel. Het klonk alsof er een kwade God wakker geworden was, die niet blij was met mijn werkzaamheden.

Ik heb daarna het Oude Testament maar even terzijde gelegd.

 

P.s. mijn geheugen bleek weer niet helemaal perfect te werken. Ik haalde het vlezige gat, waar een soort gamepoort in verdween in de rug van het meisje door elkaar met het geweer, dat voornamelijk uit botten bestond.

Naast mijn tandenborstelbeker in het kastje boven het aanrecht, staat een flink aantal potten vitamines en andere voedingssupplementen. Het begon ooit met een simpel potje Davitamon multi's en is uitgegroeid tot een kleurrijke verzameling.

Toen ik onlangs minder begon te drinken en te blowen, ben ik ook maar eens wat minder energiepilletjes gaan nemen. Het resultaat van beide chemische bezuinigingen was een grotere natuurlijke, maar een wat kleinere emotionele energie.

De dagen zijn wat vlakker en ik heb opeens, hoewel ik eerder ook wel last van dwangneuroses had (gas checken e.d.), behoefte aan een grote regelmaat in mijn leven. Dat uit zich in op zeer gezette tijden eten, elke dag een kilometer zwemmen en een verhoogde consumptie van sci fi.

Soms leidt het daarnaast tot weerzin tegen het voordragen van gedichten, maar dan wil ik nog wel eens iets roken en ben ik zo weer boven Jan.

Ik denk dat mijn lichaam aan het wennen is aan de nieuwe chemische huishouding en hoewel ik door die verandering er weliswaar magerder, maar niet productiever op geworden ben, houd ik nog even vol. Dat lijf moet het voorlopig, op een enkele noodgeval na, zelf maar even doen.

Ik zit nu in de trein naar Arnhem om te gaan oefenen met Jaap van Keulen (muzikant) en Tanja van Susteren (flamencodanseres). Morgen rijden we naar Bremen waar de Hoge School in het kader van de Evangelische Kirchtag (zo'n 300.000 gelovigen komen op die dag naar de Duitse stad) een internationale poëzieavond organiseert.

Wij sluiten het programma af. Ik weet nog niet of ik nuchter ga blijven. In mijn potje met maagtabletten zit voor de veiligheid toch een oppepper. 

Een aantal jaren geleden trad ik op tijdens het festival Struga Poetry Evenings in Macedonië. Ik leerde daar o.a. de Amerikaanse dichteres Carolyn Forché kennen.

Carolyn was een bewogen dichteres die in verschillende oorlogshaarden ter wereld goed werk had verricht, o.a. door daar radiotstations te ondersteunen.

Nu ik terug ben uit Afrika, heb ik moeite om nieuw werk te schrijven. Ik heb daar zoveel dichters gehoord die echt iets hadden meegemaakt en daar echt iets over konden zeggen, dat mijn eigen kleine problemen en gigantische welvaart me even met stomheid hebben geslagen.

Dat is geen slechte zaak, want daardoor ben ik weer meer gaan lezen o.a. in het werk van Forché. Hieronder een van de gedichten die vanochtend, in de zon op het balkon, aankwam als een kaakslag, uit de bundel The Country between us (Harper & Row Publishers, 1981):

The Colonel
 
What you have heard is true. I was in his house.
His wife carried a tray of coffee and sugar. His
daughter filed her nails, his son went out for the
night. There were daily papers, pet dogs, a pistol
on the cushion beside him. The moon swung bare on
its black cord over the house. On the television
was a cop show. It was in English. Broken bottles
were embedded in the walls around the house to
scoop the kneecaps from a man's legs or cut his
hands to lace. On the windows there were gratings
like those in liquor stores. We had dinner, rack of
lamb, good wine, a gold bell was on the table for
calling the maid. The maid brought green mangoes,
salt, a type of bread. I was asked how I enjoyed
the country. There was a brief commercial in
Spanish. His wife took everything away. There was
some talk of how difficult it had become to govern.
The parrot said hello on the terrace. The colonel
told it to shut up, and pushed himself from the
table. My friend said to me with his eyes: say
nothing. The colonel returned with a sack used to
bring groceries home. He spilled many human ears on
the table. They were like dried peach halves. There
is no other way to say this. He took one of them in
his hands, shook it in our faces, dropped it into a
water glass. It came alive there. I am tired of
fooling around he said. As for the rights of anyone,
tell your people they can go f— themselves. He
swept the ears to the floor with his arm and held
the last of his wine in the air. Something for your
poetry, no? he said. Some of the ears on the floor
caught this scrap of his voice. Some of the ears on
the floor were pressed to the ground.

May 1978

Carolyn Forché

Meer gedichten en een artikel over 'The Colonel kun je lezen op http://www.english.illinois.edu/Maps/poets/a_f/forche/forche.htm

 

In Sri Lanka zijn ze nog ver verwijderd van de verzoeningscommissies, zoals ze die in Zuid-Afrika hebben gekend, maar het lijkt me de enige oplossing voor twee verschillende volken die samen in één land moeten leven.

Bovenstaand beeld is te vinden (en te koop voor 20.000 euri) op het vliegveld van Johannesburg. Deze Mandela is geheel gemaakt van kraaltjes en minstens 2,5 meter hoog.

Je vindt die kralenbeeldjes in Zimbabwe en Zuid-Afrika. Sas had voor mij een wijze uil meegenomen, die gelukkig iets kleiner was dan Mandela:

 

Naast de uil, zie je een houten schildpad die ik voor Sas had meegenomen uit Harare. Op het terrein van het festival, een park achter het hotel, waren overal beeldhouwers en schilders te vinden:

 

Een schilderij uit Zuid-Afrika is met het meest bijgebleven. We zagen het tijdens onze tour door Soweto in een kerk waar verschillende malen de politie huis had gehouden en men op een dag, toen men ging kijken naar een kogelgat in het plafond, erachter kwam dat op die plek een handgranaat was verstopt, waarvan de geheime politie blijkbaar hoopte, dat die bij het extatische gezang van de gemeente uit het plafond zou vallen om vervolgens een bloedbad aan te richten.

Het schilderij is me bijgebleven, omdat er een goeie grap in verwerkt zat. Kijk maar:

 

Kijk maar eens goed naar de neus van het blanke meisje! De schilder heeft haar een prachtige platte negerneus gegeven.

Als laatste een standbeeld uit de andere kant van de Zuid-Afrikaanse samenleving, maar dan wel wat onbeleefd van achteren:

 

Dit beeld van een arbeider stond midden op een plein (met neplucht daarboven, waardoor het de hele dag 5 uur 's middags leek op een herfstdag) van het ommuurde superluxe hotel waar we een poosje verbleven in Zuid-Afrika. De kleur van de arbeider is zeer waarschijnlijk niet helemaal waarheidsgetrouw.

Onderweg naar Dichter op de Deel maakten we een tussenstop bij het standbeeld van Cornelis Lely op de Afsluitdijk en dronken een kop koffie in het café. Bovenstaande foto nam ik daarbinnen. Op de sticker op het raam stond: 'Veroorzaakt door de firma 'Out of the Sun' uit Monster'. Naast de sticker zag je grote scheuren in het raam zitten, waar wellicht een zeilbootje met de mast tegen gebotst was. Weer eens iets anders dan een musje.

Dichter op de Deel bood een zeer afwisselend programma met nog meer bezoekers dan vorig jaar. Zo'n 80 mensen uit de omgeving schoven aan in de schuur van Dien de Boer om te luisteren naar poëzie en muziek.

Hieronder een paar foto's:

 

Presentator en dichter Anne Feddema, met aan zijn voeten het hondje Nynke dat 's nachts schijnt te snurken, waardoor Feddema nu slaapt met oordopjes. Guido van Driel, beeldend kunstenaar en man van dichteres Annelie David, heeft hem gistermiddag ook horen knorren.

 

Dien L. de Boer met een van de muzikanten van de Bende van Drie (leuk bandje!)

 

K. Michel las nieuw werk, waaronder een schitterend gedicht over het hiernamaals, dat inmiddels al een klassieker is.

 

Ester Naomi Perquin was net voor het eerst op de Afsluitdijk geweest en kreeg veel enthousiaste reacties, waarbij ze even moest wennen aan de lichamelijkheid van het Friese publiek dat vrolijk een hand op je schouder legt of je hand vastpakt terwijl ze je bedankt.

Nee, de titel slaat niet op mij fysieke gesteldheid, maar op een bezoek dat ik vrijdag bracht aan het oude fort in de buurt bij Muiden op het eiland Pampus.

Pampus werd gebouwd eind negentiende eeuw ter verdediging tegen de Duitsers. Het kostte miljoenen en is nooit echt gebruikt.

Pampus betekent ondiepte. Het is een plek waar vroeger de zwaarbeladen koopvaardijschepen moesten stoppen om hun goederen op kleinere schepen over te laden of om ballast overboord te gooien.

Tegenwoordig worden er rondleidingen en housefeesten op het eiland gegeven, dat wemelt van de muggen (minder leuk) en de zwaluwen (erg leuk).

Meer over Pampus vind je hier http://www.pampus.nl/home/

 

De latrines op Pampus. De officieren kregen houten deurtjes voor hun latrines, maar de soldaten kregen alleen een discreet tussenschot.

Men at er voornamelijk rijst met ansjovis, want de Zuiderzee was destijds de kraamkamer van grote scholen ansjovis.

Spijtig dat ze daar een Afsluitdijk hebben gebouwd, want ik ben een visliefhebber. Maar straks komt die dijk goed uit, want we rijden zo naar Friesland met K. Michel en Ester Naomi Perquin om met anderen voor te dragen bij www.dichteropdedeel.nl in Exmorra.

Sterkte met de regen vandaag!

Van veel mensen kreeg ik te horen dat ik genoemd was bij Pauw en Witteman door Tommy Wieringa. Ik heb de aflevering vandaag even bekeken en plaats hieronder even een link naar het fragment (na 9.45 min) en de desbetreffende tekst.

Vrees niet voor mijn gezondheid. Genoemd worden is altijd beter dan niet genoemd worden.

Goed weekend!

http://pauwenwitteman.vara.nl/typo3conf/ext/vara_flashplayer/player/player.swf

Heb even pauze genomen van het weblog schrijven, doordat ik nogal gammel terugkwam en tijd nodig had om te wennen.

Er is op dit moment ook niet veel om over te schrijven, wat logisch is na zoveel nieuwe indrukken.

Het leven thuis (het dak wordt op dit moment gerepareerd en mijn werkkamer geschilderd) is niet saai, maar zeker iets vlakker dan toen we nog op reis waren, behalve dan de dromen, maar die zijn dan weer zo heftig dat ik ze voorlopig nog even voor mezelf houd.

Straks weer ouderwets vergaderen met het Lira-bestuur en dan vanavond naar de Kring, waar o.a. Elmar Kuiper en Rense Sinkgraven voorlezen.

Wellicht leidt dat weer tot een iets interessanter weblogje morgen en anders blijft het hier nog eventjes stil.