-
-
In het televisieprogramma 'Slaapkamers' praten koppels van verschillende geaardheid en achtergrond in bed over hun relatie. Vorige week stond het krijgen van kinderen centraal. Bij het ene stel was de man teleurgesteld omdat het meteen raak was geweest; een ander stel begon aangeslagen over verklevingen. Ze hadden honden genomen. Die kunnen ook gezellig op bed.
Het overkomt mij regelmatig dat mensen vragen hoe het met onze kinderen gaat. Dat is deels mijn eigen schuld. Ik schreef ooit een gedicht waarin ik me op de terugweg van een 'poppeslok' bij mijn zus, voorstelde hoe mijn vrouw ons kindje in haar armen zou houden. De kinderwens was bij dat bezoek ontloken, al gauw rammelden onze eierstokken en zaadleiders als op hol geslagen sambaballen.
specialist op het gebied van kozijnen
het regent en de specialist op het gebied van kozijnen zegt
dat het aan het werk van zijn mannen niet kan liggenik zit aan tafel met mijn onderbuurman die na vijf jaar
heeft besloten over de watervlekken heen te vervenvroeger schreef ik gedichten over mijn vader en moeder
over opa's en oma's met een rustiek en pijnlijk verledennu luister ik naar mijn buurman
in uw huis zullen mensen wonen
die te lui zijn om op te staanmensen die u niet kent
die werken en weer naar huis gaanze worden ouder
ze worden ronderze proberen de kilo's eraf te lopen
ze zwaaien een kind uit
en hangen voor het slapen gaan
hun kleren over de stoelhun leven is een koelkast
waaruit je na een nacht zwaar drinken
een goed belegde boterham
vandaan tovertik weet het
er liggen betekenissen op de loer
die dit gedicht kunnen bedervenergens zingt iemand
kom niet samen
kom niet samendrijf een wig
maar mijn vrouw houdt mijn week oude nichtje op haar schoot
en ik raak er niet op uitgekeken hoe goed het haar staatwe bespreken hoe het moet met de werkkamer
hoe en waar we zelf dan moeten gaan slapeneen zucht en het kind verdwijnt uit onze gedachten
we slaan een hoek om en zoeken een goed restaurantstiekem terwijl we al lang over iets anders praten
kijk ik naar het kindje dat niet in haar armen ligthet ademt en het beweegt
het is er bijnauit Bang voor de bal (Uitgeverij Cossee, 2007)
De eitjes en de kikkervisjes slaagden er echter niet in een pact te sluiten. Dus moesten wij naar het ziekenhuis. We hielden ons aan schema's. Ik stopte met drinken en blowen en de staartjes groeiden weer aan mijn zaadcellen, zodat ze de goede kant op zwommen. Na anderhalf jaar creatief doe-het-zelven en medische tests, wilde men ons op een inseminatiewachtlijst plaatsen. We bedankten vriendelijk, namen een pauze van de ziekenhuisontsmettingslucht en seks ging weer gewoon over lust. Een half jaar daarna was de wens verdwenen. We zijn dol op de 'poppeslokken' en mijn lieve neefje en nichtje uit Beetsterzwaag, maar het is goed zo.
Sociaal gezien ligt dat minder eenvoudig. Soms voel ik me als kinderloze man een vegetariër die bij vleesetende vrienden langsgaat. Omdat we niet aan de norm voldoen, moet ik dan uitleggen waarom we geen kinderen hebben. En voor je het weet ligt er een zielig sausje over het gesprek, dat je er vervolgens weer voorzichtig af moet schrapen, voordat men denkt dat je een hekel aan kinderen hebt.
Afgelopen maandag moest ik de verklevingen en de honden van 'Slaapkamers' missen. Ik was in de Paradiso met onze buurvrouw Caro aan het dansen en meezingen met hiphopartiest Michael Franti. Caro en haar man Max hebben twee zoontjes, Rafi van vier en Manu van zes. Vanaf hun geboorte zien we bijna dagelijks hoe die jongens opgroeien en veranderen. Het is aandoenlijk om schaamte bij hen te zien ontstaan en pittig om hen te zien worstelen met woede als ze geen snoep of op de ipad mogen.
Halverwege het concert ging de bezwete Franti op een kruk zitten. Hij vertelde over zijn zoontje van vijftien bij wie een nierziekte was geconstateerd. Franti had aangeboden zijn tour te cancellen, maar zoonlief zei: "You make people happy by singing to them, Daddy. Go on, make them happy." Franti deed dat, net als onze buren dat met hun zoons doen. Ze laten ons delen in iets waar wij niet langer naar verlangen, iets van een hartverscheurende schoonheid.
-
Ik schreef een korte tekst voor de opening van deze documentaire.
2 juni om 20.00 uur op kanker.nl/werk Onomkeerbaar.
http://broosdoc.com/ & http://www.balansdoc.nl/
ONLINE PREMIERE VAN ONOMKEERBAAR OP 2 JUNI OM 20.00 UUR OP KANKER.NL/WERK
"De film begint stipt op 2 juni om 20.00 uurop kanker.nl/werk en zal daarna van het internet verdwijnen. Een unieke kans omeenmalig met zoveel mogelijk (ex) kankerpatiënten en hun familie, vrienden en collega’s tegelijk online deze film samen te bekijken.
De online première is onderdeel van een reeks activiteiten in de maand juni die de aandacht richten op het thema kanker en werk. O.a. een congres op dinsdag 3 juni voor werkgevers ‘Grip op de Werkvloer. Werken met een chronische ziekte kan’. Het is voor mij ontzettend belangrijk dat deze persoonlijke film kan bijdragen aan een maatschappelijk debat over het werken en leven tijdens en nadat mensen behandeld zijn voor kanker."
-
http://www.poetryinternationalweb.net/
Monica Aasprong, Mohamed Al-Harthy, Paul Bogaert, Julian Talamantez Brolaski, Jules Deelder, Adam Dickinson, Martín Gambarotta, Peter Gizzi, Micha Hamel, Hu Xudong, Norbert Hummelt, Ann Jäderlund, antoine de kom, Roni Margulies, Charl-Pierre Naudé, Philip Nikolayev, Véronique Pittolo, Alfred Schaffer,Habib Tengour
"Van 10 tot en met 14 juni ontmoeten dichters van over de hele wereld elkaar voor de 45e keer tijdens het Poetry International Festival Rotterdam. Een nieuwe, veelzijdige golf poëzie stroomt met hun voordrachten, lezingen, interviews, maar ook in speciale programma’s en publicaties via Rotterdam het land binnen. Van de verhalende regels van Hu Xudong via de visuele gedichten van Monica Aasprong tot de fictieve werelden van Veronique Pittolo, van de machtige beelden van antoine de kom, de associatieve reeksen van Norbert Hummelt en de overvolle en overweldigende werkelijkheid van Peter Gizzi tot de overdonderende sensitiviteit van Julian Brolaski. Oren en ogen te kort. Als ieder jaar heeft het festival veel aandacht voor dwarsverbanden met film, muziek en beeldende kunst en beperkt het feest van poëzie zich niet tot de Rotterdamse Schouwburg alleen.
De dichter, het gedicht, de vertaling; de voordrachten van de festivaldichters vormen het hart van het Poetry International Festival. Speciale programma’s brengen daarnaast iedere dag vooraanstaande dichters en opvallende poëzie in beeld. In een van die specials spreekt de gevierde Jules Deelder aan de hand van unieke beeld- en geluidsfragmenten met festivaldirecteur Bas Kwakman over zijn poëzie, leven en inspiratiebronnen, in een andere special ontvangt aanstormend dichttalent de C. Buddingh’-prijs voor het beste poëziedebuut van het afgelopen jaar. In de middagen kijkt host Daniel Dee in het Poëziecafé dagelijks op luchtige toon vooruit naar dichters, programma’s, publicaties en andere poëzieactualiteit. Vele Rotterdamse galeries presenteren in het kader van de derde Language & Art Gallery Tour bijzonder werk op het snijvlak van taal en beeldende kunst. En het festival besteedt uitgebreid aandacht aan de poëzievertaling.
De festivalopening staat op 10 juni in het teken van ‘Het Protocol’. In rumoerige en onzekere tijden groeit de neiging om menselijke activiteiten te reguleren. Het protocol, volgens de Van Dale een geheel van vastgelegde regels en afspraken, is inmiddels tot fetisj uitgegroeid. Protocollen zijn taalbouwsels, net zo goed als gedichten dat zijn, ook al hebben ze ogenschijnlijk niets met elkaar te maken. Of toch? Is het gedicht niet ook een soort protocol? En is een festival dat eigenlijk ook niet? Tijdens het openingsprogramma speelt bovendien het Doelenkwartet met festivaldichter, componist en dirigent Micha Hamel de première van de compositie die Aspasia Nasopoulou (Griekenland) schreef op teksten van Hamel."
Tickets: http://www.rotterdamseschouwburg.nl/
-
Het wil, ondanks de voortreffelijke inzet van de organisatie, niet zo vlotten met de inschrijvingen voor de workshops poëzie die Arjan Hut en ik op 31 mei geven tijdens de Fryske Skriuwdei te Leeuwarden. Wellicht heeft de crisis beginnende Friese dichters gedwongen tot het maken van minder poëtische keuzes, dacht ik, maar de cursussen bleken gratis toegankelijk te zijn. Daar kan het dus niet aan liggen. Zijn de verkeerde docenten gekozen, vraag ik me af, of gelooft men niet dat je het schrijven kunt leren?
Als dat laatste zo is, geef ik ze bijna gelijk. Leren schrijven is behalve een kwestie van talent, vooral poëzie leren lezen en dan veel lezen. Ik zat tijdens mijn studie Engels in Groningen menige middag voor mijn huis in de zon te bakken, met een vergeelde poëziebundel op schoot, nadat ik een rondje langs de antiquariaten had gemaakt op zoek naar poëzie die ik nog niet kende, liefst goedkoop. Ik las het werk van moeilijke dichters als b. zwaal en F. van Dixhoorn, omdat ze bij de Slegte lagen. Ik geloofde meer in overdaad dan in nauwkeurige selectie.
Als ik de beginnende Friese dichters, die wellicht hele andere redenen hebben om zich niet in te schrijven, gelijk zou geven, zou ik mijn ontslag in moeten dienen bij de Kunstacademie in Arnhem. Ik geef daar les aan een groep enthousiaste twintigers die van schrijven hun beroep willen maken.
Vorige week besprak ik met hen het werk van de onlangs overleden Erik Menkveld. Ik selecteerde vijftien verzen, wees de studenten op de dossiers over de dichter op de site van de Koninklijke Bibliotheek en we lazen, hardop. We raakten ontroerd door regels over een "vriendschap die huisraad een huwelijk uit helpt takelen". Ik hoorde ze zuchten bij "Adem die ik morgen onze opblaaskrokodil / hoop in te blazen, stroomt nu in een schaap / dat zich niet vaak laat horen // maar vannacht met routineus geschoren / banen over zijn buik vanaf de dijk / de sterren toe gaat blaten." En ze glimlachten tijdens het surrealistische 'Locus Amoenus': "Eeuwen na de hoofse zeden, / tijdens ons afwezig eten, // staat de vanillevla / opeens in bloei. // Tafel en stoelen / lopen uit. Gekwinkeleer. // De vloerbedekking / klatert bij mijn schoenen."
Daarna hadden we het over hoe Menkveld het stemloze een stem gaf. Ik vertelde over mijn plan een bloemlezing met Nederlandse vlagedichten samen te stellen, waarvoor ik nog maar twee gedichten heb. Terwijl ik deze column schrijf, zitten mijn studenten achter bureau of cafétafel te zwoegen. Ze moeten in hun gedichten iets proberen van wat ze denken dat Menkveld in zijn gedichten probeerde. Dat klinkt ingewikkeld en dat is het, maar het werkt ook inspirerend. Men betaalt er zelfs collegegeld voor.
Opgeven kan via skriuw[at]hotmail[stip]com of telefonisch bij Elske Schotanus, tel. 0513-623465. Graag aangeven of u voor proza of poëzie kiest.
Meer over het hele programma: http://www.sirkwy.nl/item/282/nieuws-detail#.U3cGBNJ_vTo
Een interview met een van mijn studenten op Artez:
-
We zijn door naar de finale van het Songfestival en dan nog met een goed liedje ook. Mijn favoriete songfestivaltekst blijft echter 'Ein bisschen Frieden', de winnende Duitse bijdrage uit 1982. Uit volle borst galmden wij te Rinsumageest mee met het temerige vibrato van de achttienjarige Nicole: "Ein bisschen Frieden, ein bisschen träumen und das die Menschen nicht so oft weinen. Ein bisschen Frieden, ein bisschen Liebe, das ich die Hoffnung nie mehr verlier."
Enkele jaren geleden was ik te gast bij poëziefestivals op de Balkan, een regio met een rijk en interessant Songfestivalverleden. De Bosniërs, Serviërs en Albaniërs, die elkaar tot voor kort regelmatig de kop insloegen, geven elkaar, indachtig de stichtelijke woorden van Nicole, bij het festival vaak de hoogste punten.
Mijn eerste kennismaking met de Balkan was een bezoek aan The Struga Poetry Evenings in Macedonië, vernoemd naar het historische badplaatsje aan het Ohrid meer, het diepste meer van Europa. Onze gastheer vertelde ons 's avonds bij de wijn over "de vervloekte Albaniërs" die de macht over zijn festival wilden overnemen. "Het zijn allemaal criminelen", zei hij. "Ja, ja," dacht ik, "maar wel braaf op hun liedjes stemmen."
De volgende dag werden we uitgenodigd op de koffie bij de burgemeester, een cartooneske man in zwart pak, die niet zou hebben misstaan als huurmoordenaar in een maffiafilm. De Oostenrijkse dichter Bernhard Widder stelde voor om de koffie te skippen en naar Albanië te lopen. Dat idee kreeg van mij "douze points". We aten een pizza in het Albanische Piskupat, bewonderden de schoolboeken over economie die in een moskee lagen en werden niet in elkaar geslagen, beroofd of opgelicht, behalve dan door de douaniers die ons twee keer wilden laten betalen voor het passeren van de grens.
Poëzie en drama gaan hand in hand op de Balkan. Zo werden The Struga Poetry Evenings gepresenteerd door een soapactrice die haar lippen zo vol had laten spuiten dat ze een mooi rond vissenbekje had gekregen, wellicht ter ere van de zeldzame forelsoort die alleen in het diepe meer voorkomt. En te Montenegro werd in een vervallen theater een van mijn liefdesgedichten voorgedragen door een krom gerimpeld acteurtje met slordig zwart geverfd haar, die zijn graf al bijna kon ruiken. Het beverige oudje schraapte zijn keel en bulderde met een gore gruntstem mijn tere stukje zielenpijn door de halflege zaal alsof hij in een vorig leven deel had uitgemaakt van de Duitse metalband Rammstein. Het wakkergeschudde pubiek applaudiseerde luid.
Verwacht dus niet te veel Balkanese punten voor 'The Calm after the Storm' van onze ingetogen Common Linnets. Daarvoor moet Ilse wat meer botox in de dunne lipjes en Waylon een discopakje aan, of een uniform. Ik grunt op 10 mei in ieder geval: "Tukkers, 100 punten."
-
"Een Friese vrouw met een mening, dat moet toch kunnen", vroeg kinderboekenschrijfster Hanneke de Jong zich af, toen de Leeuwarder Courant bekend maakte dat ik de nieuwe columnist van Freed zou worden. Ze reageerde daarmee op een facebookupdate van dichter Abe de Vries: "In dûbeld gefoel. Prachtich dat de LC Tsead frege hat om in kollum te skriuwen. Heel spitich dat de LC Tsead net frege hat om in Frysktalige kollum te skriuwen." Ik bood de Jong meteen aan voor een geslachtsveranderende operatie te gaan sparen, maar met de opbrengst van de verkoop van mijn Friese bundels zal het wel even duren voor ik onder het mes kan.
Na mijn derde column kreeg ik een mailtje van de heer Jangerben Mulder. Mulder vroeg zich af, waarom ik mijn stukjes niet in 'ús memmetaal' schreef, want er zou al zo weinig in het Fries geschreven worden in de Leeuwarder. Ik reageerde als volgt: "Tankewol foar jo fraach. Ik skriuw yn it Nederlânsk en yn it Frysk. Beide talen binne my like leaf. Foar de L.C. skriuw ik oant no ta yn it Nederlânsk, dat ien fan myn beide memmetalen is en dêr't ik boppedat in gruttere wurdkskat en miskien ek wol mear linichheid yn ha. Dêrneist wol ik graach dat alle lêzers fan de krante myn stikjes lêze kinne. Dêrom sil it ek noch wolris in skoftsje sa bliuwe kinne, mar it kin bêst wêze dat der nochris in Fryske kollum tusken sitte sil. It spyt my at ik jo dêrmei teloarstel." Van Mulder heb ik vervolgens niets meer vernomen. Ik hoop maar dat hij zijn abonnement niet meteen heeft opgezegd.
Afgelopen zaterdag zat ik met mijn neefje Rutger en mijn nichtje Fredou in de trein van Leeuwarden naar Amsterdam. Ik had opgetreden met de dichters Grytsje Schaaf, Elmar Kuiper en Sytse Jansma tijdens een middagprogramma van het Jiddisch Festival in Tresoar. Een gelegenheidskoor van Friese zangers zong Jiddische liederen en een klein clubje kinderen waagde zich aan Jiddische kinderliedjes. Diezelfde liedjes hadden de dichters geïnspireerd tot het schrijven van nieuwe Friestalige gedichten. De twee talen lieten zich prima mengen en het internationale publiek genoot, ook al verstonden ze misschien maar de helft van wat er gezongen en voorgedragen werd.
In de trein sprak ik Fries met Fredou en Rutger. Dat is fijn en ze spreken het goed, maar zo nu en dan moet ik hen verbeteren (mijn eigen Fries moet overigens ook nog vaak genoeg verbeterd worden), wanneer ze Nederlandse woorden gebruiken, het hulpwerkwoord verkeerd plaatsten of 'Fries' zeiden als ze het over de taal hadden, terwijl je dan 'Frysk' moet gebruiken.
Ze zijn nog te jong om de Leeuwarder te lezen, maar door het Fries spreken met deze nieuwe generatie van onze familie, moest ik opnieuw nadenken over waarom ik mijn columns niet in "ús memmetaal" schrijf. Zoals ik aan de heer Mulder schreef, hangt dat samen met het publiek dat ik wil bereiken, maar ook met de taal waarin ik de dingen meemaak. Voorlopig blijft het dus een mengeling van het Hollandsch van meester en juf en het Frysk van Rutger, Fredou en onze heiten, memmen, pakes en beppes. Wy dogge ús bêst!
treinselfie van Fredou, Tsead en Rutger -
Elmar Kuiper, Sytse Jansma, Grytsje Schaaf en ik lazen afgelopen zaterdag bij Tresoar in Leeuwarden tijdens het Jiddsch Festival nieuwe gedichten voor die waren geïnspireerd op Jiddische kinder- of wiegeliedjes. Tussen die kinderliedjes en Jiddisch koorgezang door Friese zangers, droegen wij onze nieuwe gedichten voor.
Van mijn gedicht kunt u hieronder de Nederlandse vertaling lezen en daar weer onder het Friese origineel.
bazige woordenwanneer de tijd bazige woorden begint te gebruiken
het kalfje in de mestgoot een koe geworden is
en de slager voor de deur staatals de mand met wat ik genomen heb en gekregen omgeschopt wordt
en de wijn mij niet meer smaakt
kruip dan bij me onder de dekens en zegals mijn lichaam geen alarm meer slaat
omdat het een groot alarm geworden is
de buurjongetjes het huis uit zijn
en langskomen met hun kinderen
die we vertellen over de tijd
die hun vaders zich niet meer voor de geest kunnen brengen
verhalen die kacheltjes voor ons waren
die laatste jarenkruip dan bij mij onder de dekens
en zegals de derde kat van de buren onder de grond gaat
alle bandleden van mijn favorieten groepen ergens anders aan de slag moeten
er nieuwe planken in de vloeren van paradiso en perdu gelegd worden
mijn zweet verdampt iswanneer jij met onze fotoalbums op de rand van het bed zit
en mijn hand over je nek uit je lange grijze haar valt
wanneer ik nog een keer trots beweer dat ik het verdomd heb om te geloven
terwijl ik weglaat hoe ik 's avonds heb gebeden in mijn ledikant
dat mijn moeder die ene nacht gehaald zou worden
en gehaald werdkruip dan bij me onder de dekens
en zeghet was allemaal waar en het is allemaal niet waar
geef je overwij komen er aan
*
bazige wurden
as de tiid bazige wurden begjint te brûken
it kealtsje yn `e groppe in ko wurden is
en de slachter by de doar stietas de koer mei wat ik naam ha en krige omskopt wurdt
en de wyn my net mear smakket
krûp dan by my ûnder de tekkens en sisas myn lichem gjin alarm mear slacht
omdat it ien grut alarm wurden is
de buorjonkjes it hûs út binne
en delkomme mei harren bern
dy't we fertelle oer de tiid
dy't harren heiten har net mear yn it sin bringe kinne
ferhalen dy't kacheltsjes foar ús wienen
de lêste jierrenkrûp dan by my ûnder de tekkens
en sisas de buorlju harren tredde kat ûnder de grûn giet
alle bandleden fan myn leafste groepen earne oars emploai fûn ha
der nije planken yn 'e flier fan paradiso en perdu lein wurde
myn swit ferdampt isasto mei de fotoalbums op de râne fan it bêd sitst
en myn hân oer dyn nekke út dyn lange grize hier falt
as ik noch ein kear grutsk bewear dat ik it ferdomd ha om te leauen
wylst ik fuortlit hoe't ik bid ha jûns yn it ledikant
dat ús mem dy iene nacht helle wurde soe
en helle waardkrûp dan my my ûnder de tekkens
en sisit wie allegear wier en it is allegearre net wier
jou dy delwy komme der oan
Het koor, de dirigent en organisator en zangeres Lucette van den Berg -
Afgelopen maandag werd met enige vertraging de omstreden serie Project P: Stop Het Pesten vertoond op RTL4. Ook aan pesten valt blijkbaar te verdienen. Mijn vrouw en ik hebben het programma moeten missen, omdat we met thee en koek klaar zaten voor deel zes van de populair wetenschappelijke reeks Cosmos op National Geographic. Met behulp van special effects nam presentator en astrofysicus Neil deGrasse Tyson ons in een ruimteschip weer mee langs de geschiedenis van het universum en de wetenschap die haar blootlegde.
Voor een korte video, click hierWe kregen een verbluffend uitzicht op de echo's van de oerknal voorgeschoteld en lagen vervolgens in een rubberen roeibootje in een ondergrondse Japanse opvangkamer voor neutrino's te dobberen. Die neutrino's zijn zeer kleine deeltjes die gevormd worden in de kern van een ster, in ons geval de zon. Ze schieten door het heelal zonder dat ze energie verliezen, dwars door bijna alles heen. Volgens wikipedia wordt "elke vierkante centimeter van de ruimte in de nabijheid van de aarde, die loodrecht op de richting van de zonnestralen staat, gepasseerd door 65 miljard zonneneutrino's".
Die deeltjes vliegen ook door alle pestkoppen en hun slachtoffers. Ze vlogen door mij heen toen de twee jaar oudere Yvonne mijn tienjarige hoofd tegen de zijmuur beukte van de Kollummer VIVO, omdat ik haar had betrapt op het stelen van een pakje Hubba Bubba kauwgom. En ze schoten door mij heen toen ik met medemavoleerling Marcel besloot Martijn uit Zwaagwesteinde te plagen door hem herhaaldelijk "moordenaar" te noemen, niet omdat hij het was, maar omdat we dat hadden gezien in Ciske de Rat, de avond daarvoor.
En straks schieten ze door de lege klaslokalen van de gesloten openbare basisscholen in Oudwoude, Driezum en Brantgum. Geen brillejoodje of Billie Turf zal daar in de pauze nog het mikpunt van spot zijn. Er wordt niet meer touwtjegesprongen of geknikkerd en ook de edele sport der rokjetip zal er niet langer worden beoefend.
Dat is spijtig, maar wat nog spijtiger is dat de leerlingen straks waarschijnlijk naar een christelijke school moeten, omdat die het dichtst bij is. Aan rekenen en taal zal daar niets mankeren en een beetje bijbelkennis kan natuurlijk geen kwaad, maar een heiden als ik, die net als zijn ouders waarde hecht aan 'niet apart maar samen' en de scheiding van school en geloof, doet dit toch een beetje pijn.
In de laatste alinea van dit stukje zou ik met een oplossing moeten komen, of de overheid moeten oproepen meer geld uit te trekken voor het behoud van die scholen. Maar misschien moeten we de oplossing ergens anders zoeken. Zou Omrop Fryslân met een paar verstopte camera's niet een spannende reality soap kunnen maken in Driezum, Oudwoude en Brantgum? Wat productplacement van Haribo erbij en die scholen en de tandarts kunnen weer jaren vooruit.
-
Morgen treed ik voor de tweede keer deze week op tijdens het Jiddisch Festival in Leeuwarden, op zondag herdenken we de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog en op maandag vieren we onze vrijheid. Hoe de ouders van mijn vader tegen de oorlog aankeken, heb ik nooit geweten. Van mijn pake van moeders kant, die al eerder in een column figureerde, kan ik me meer herinneren.
Tijdens een ritje in zijn rode opel kadett, bekende Pake Klaas zonder blikken of blozen dat hij in de jaren dertig de Duitse economische vooruitgang zeer bewonderde. Hij had het over hitlerweggetjes die her en der nog lagen en was niet altijd even lovend over de Joodse medemens. Daarin werd hij door Beppe Tiet overigens altijd meteen gecorrigeerd. Een korte woordenwisseling volgde dan waaruit beiden elkaar bestookten vanaf bank en luie stoel, waarna weer werd overgegaan tot de orde van de dag. Een NSB'er was Pake Klaas echter niet en ik zou me ook niet voor kunnen stellen dat hij mensen heeft aangegeven. Waarschijnlijk probeerde hij, weliswaar met oogkleppen op, zo goed en kwaad het kon zijn gezin en boerenbedrijf door de oorlog heen te slepen.
Tegen de bezetting maakte hij niet veel bezwaar, totdat de Duitsers zijn koeien begonnen op te eisen en bij de Dijkstra's vlees van het menu dreigde te verdwijnen. In de oude stal, waarin ik hem later op de eenpotige 'tuolle' met zijn gezonde rode wangen tegen de zwartwitte flanken van Froukje 2 of 3 zag zitten, zou Pake een geheime kast hebben gebouwd, waarin hij het vlees verborg voor de bezetter.
Dat verhaal vertelde hij me zelf, maar later hoorde ik van iemand anders nog een mooier verhaal, misschien van mijn oom. De eigenwijze Klaas die niet bij iedereen even geliefd was en zich vooral bezighield met 'foarútbuorkjen', stond op een nacht met enkele dorpsgenoten om een koe heen, die vele monden zou kunnen voeden. De dorpelingen durfden het echter niet aan het dier te vermoorden. Ze vreesden schuldig te worden bevonden aan het eten van vlees dat eigenlijk aan het Duitse front of op het pluche van een NSB'er verorberd zou dienen te worden. Pake Klaas schijnt toen eens flink gevloekt te hebben, waarna hij de moker oppakte en de koe via de magen van zijn hongerige dorpsgenoten verspreid naar de eeuwige jachtvelden stuurde.
Na de Tweede Wereldoorlog bleven Pake Klaas en Beppe Tiet oprecht geïnteresseerd in de cultuur van onze oosterburen, die naast creatief met tanks en kampen ook muzikaal zeer begenadigd waren. Pake en Beppe waren alleen niet zo van Beethoven, Brahms of Speer. Zij hielden meer van de volksmuziek die werd gespeeld door in lederhosen geklede mannen, terwijl rondborstige blondines grote pullen bier uitdeelden en waarschijnlijk buiten beeld olijk op hun Beierse billetjes werden getikt. Bij de Duitse seksfilms die Pake, 's avonds laat als Beppe al op een oor lag, stiekem keek, kan ik me niet veel voorstellen. RTL plus bestond nog niet en de ZDF, NRD of WDR, van de nagesynchroniseerde Bud Spencer en Terence Hill vehikels Vier Vuisten op Hol en Vier Vuisten op Safari, grossierden niet echt in Snelle Politiefilms met Harde Motoren.
(Voorbeeld van een Jiddisch kinderlied. Dit lied zal morgen gezongen
worden door Lucas van den Berg, zoon van Lucette)Morgenmiddag kunt u in Leeuwarden luisteren naar nieuwe gedichten die de Friese dichters Elmar Kuiper, Grytsje Schaaf, Sytse Jansma en ik schreven bij Jiddische kinderliedjes, liedjes die zullen worden gezongen door Friese koren. Een van de koorleden kwam woensdag naar de opening van het festival. Ze was diep ontroerd door de combinatie van het Fries en het Jiddisch, die zangeres Lucette van den Berg, gitarist Erik Poorterman en ik brachten. Ze was even oud als mijn moeder nu zou zijn geweest als de kanker haar niet gegrepen had, eind jaren tachtig. Die drie zouden erbij moeten zijn morgen: Pake Klaas, Beppe Tiet en hun dochter Froukje. En dan samen terug naar Oostrum in de degelijke Duitse rode opel kadett.
Het Friese korenproject dat tijdens het 2e Jiddisch Festival Leeuwarden een groot succes was, krijgt een vervolg. Nu kunnen koren, maar ook individuele zangers meedoen aan een groot project: ‘Friesland zingt Jiddisch’. Er wordt gebruik gemaakt van moderne technieken (Dropbox), waarin de partijen niet alleen op bladmuziek staan, maar ook per partij worden voorgespeeld. Op zaterdagochtend 3 mei komen alle zangers samen, om zo één groot koor te vormen. Polina Shepherd uit London, gespecialiseerd in Jiddische koorzang, zal het koor in een 2,5 uur durende repetitie coachen.
Zaterdagmiddag 3 mei om 15.00 uur zal het projectkoor ‘Friesland zingt Jiddisch’ een concert geven in Tresoar samen met de kinderen van de kinderworkshop en de Friese dichters Elmar Kuiper, Grytsje Schaaf, Sytse Jansma en Tsead Bruinja.
De toegang voor dit concert is gratis. Kaarten voor het concert kunt u reserveren bijinfo@jiddischfestivalleeuwarden.nl.
Tsead Bruinja 