Tsead Bruinja

Tuttekes en spelen – column voor de Leeuwarder Courant 19-12-2014

december 20, 2014

"Het zou de demonstranten sieren als ze met de pet in de hand hun excuses aan zouden bieden," zei VVD-Kamerlid Arno Rutte kortgeleden. Hij doelde daarmee op de kunstenaars die in 2011 tijdens de ‘Mars der Beschaving’ protesteerden tegen de bezuinigingen van Halbe Zijlstra. Het aantal bezoekers en uitvoeringen in de culturele sector zou alleen maar zijn toegenomen, volgens de VVD. Arno liet handig achterwege hoeveel gezelschappen zijn omgevallen na het botte bijltje van Halbe en hoeveel kunstenaars inmiddels genoegen nemen met een lager inkomen.

In het Amsterdamse Torpedotheater, met dertig zitplaatsen een van de kleinste theaters van Amsterdam, stond zondag een kunstenaar met een pet op. Harold K, de in Amsterdam woonachtige Limburgse zanger, presenteerde er zijn cd ‘Heppeneert’, vernoemd naar de Belgische pelgrimsplaats waar de liedjes werden opgenomen. Harold bekostigde de cd zelf en bracht hem in eigen beheer uit. De pet kon op blijven. Arno kan tevreden zijn.

Harold zong in het Limburgs over een man die in zijn leven op de vluchtstrook “woar aanbeljantj” (excuses voor de gebrekkige Limburgse spelling). Hij trok ons mee in een “werm bed”, waarin een geliefde zegt: “Kom hier! Kom neffen mich en kroep tegen my an met dat sachte werme liif fan dich.” Men blijkt In het Limburgs net zo hard te “kroepen” als wij in het Fries “krûpe”. We kregen het er werm van.

Harold K – Vluchtstrook from KindaMuzik on Vimeo.

Voor vijftien euro kregen wij de liedjes van Harold K en zijn collega Lily Kiara te horen. Bovendien werden beide zangers vakkundig bijgestaan door drie bevriende muzikanten. Aan de 450 euro die de kaartverkoop opleverde zullen ze niet meer dan 50 euri de man hebben overgehouden, met applaus als fooi. Ik denk niet dat Arno Rutte voor dat bedrag zijn bed uitkomt.

Naast de harten en zielen van vijf getalenteerde muzikanten kregen we zondagavond in het Torpedotheater een scheut liefde uit Leek, in de vorm van een heerlijke maaltijdsoep. Michel Janssen van de Kleinste Soepfabriek had zich laten inspireren door ‘Heppeneert’. De “melancholie en mijmering” van Harold K werden door hem omgezet in speciaal gebrouwen Maastrichtse ‘tuttekessop’, “een volle bourgondische soep met hoge vulling, vervullend, verwarmend en troostend”, die samen met de cd aangeschaft kon worden.

Wat wilde ik zeggen met deze lof- en klaagzang? Dat u de cd moet kopen, zodat u ook tot op het bot ontroerd kunt worden door dat prachtige Limburgse dialect? Natuurlijk. Dat Arno Rutte gelijk heeft en dat de bezuinigingen alleen maar winnaars hebben opgeleverd? Absoluut niet. Harold K houdt zijn eigen broek op en maakt mooie dingen op eigen kosten. Van mij zou hij daar echter goed aan mogen verdienen. Ik zou zijn pet vol willen gooien met een flinke subsidie van ons belastinggeld. Hij zou er meer belangrijke kunst mee maken. Hij zou ons voeren.

http://haroldk.nl/#heppeneert

http://haroldk.bandcamp.com/album/heppeneert

<a href="http://haroldk.bandcamp.com/album/heppeneert" data-mce-href="http://haroldk.bandcamp.com/album/heppeneert">Heppeneert by Harold K</a>
Striem – Column Leeuwarder Courant 14-12-2014

december 14, 2014

Wij moeten meer op elkaar gaan letten. Daarmee bedoel ik niet dat we meer bewakingscamera’s op moeten hangen om misdaden te voorkomen. Bewakingscamera’s kunnen niet in ons hoofd kijken. En in het hoofd gaat het juist vaak mis, waardoor te veel mensen ervoor kiezen om een einde aan hun leven te maken. Het aantal zelfdodingen in Fryslân, las ik op de website van het Friesch Dagblad, is fors gestegen. In Noord-Fryslân, waar ik als wâldpyk vandaan kom, ligt het met 13,7 op de 100.000 veel hoger dan het landelijk gemiddelde van 11.

Als jong broekje hoorde ik van mijn ouders dat een oudtante zich uit eenzaamheid had verhangen. Haar huis werd leeggehaald. Waarschijnlijk belandden sommige van haar spullen bij ons thuis. Daarna werd zelfmoord iets op tv en radio. Totdat diezelfde gedachte zich in mijn geest nestelde en zich maar bleef herhalen, als een plaat met een dikke kras erop. Ik ging naar het RIAGG in Dokkum en moest beloven dat ik thuis in de spiegel heel vaak “ik hou van je” tegen mezelf zou zeggen. Ik ben er nog.

Beeld: http://www.mirkafarabegoli.com/

Daarvoor had ik mezelf in de badkamerspiegel bekeken met het dunne koord van het licht om mijn nek. Ik was verliefd en het was niet wederzijds. Ik was bang voor de toekomst. Ik voelde me schuldig over het leed in de wereld. Na een ruzie met mijn stiefzus, gooide ik mijn vader voor de voeten dat ik een poging had gedaan om er een einde aan te maken. Machteloos riep hij dat ik als de bliksem naar mijn kamer moest gaan. Er werd niet meer over gesproken. Dat heb ik lang niet begrepen. Maar mijn vader die zelf niet altijd even vrolijk in het leven stond, die zijn eigen vrouw had moeten begraven en zijn best deed om zijn nieuwe gezin op de rails te houden, moet zich toen ontzettend machteloos hebben gevoeld. Ik heb het hem vergeven.

Eerder schreef ik er een gedicht over, waarin ik ook vertelde over hoe ik op een zomeravond aan de rand van het Kollumer kerkhof met een jonge timmerman een bizar pact sloot. Als hij eruit zou stappen, zou ik het ook doen. Het schuldgevoel moest ons van de wanhoopsdaad weerhouden.

In 2006 bezocht ik de crematie van Jeroen Mettes. Mettes was een veelbelovend dichter en criticus die op achtentwintigjarige leeftijd zichzelf ombracht. Het zien van zijn kist was mijn eerste fysieke ontmoeting met hem. Dat gold voor meer bezoekers.

Maar er is ook goed nieuws. Onder mensen van 80 plus wordt minder zelfmoord gepleegd. En u kunt 0900-0113 bellen als u het niet meer ziet zitten of wanneer u iemand kent met dit probleem. Haal die 13,7 omlaag. Laat ons de statistieken met liefde te lijf gaan.
De laatste missie van Michiel de Ruyter – Column Leeuwarder Courant

december 7, 2014

Donderdag is het dartavond bij café Noavenant in Maastricht, waar de barman meedrinkt en de cliëntèle de tent blauw rookt. Scenarioschrijver Lars Boom en ik waren op zoek naar een lekker speciaal biertje en namen plaats aan een tafeltje onder een groot scherm waarop een voetbalprogramma te zien was. We keken geamuseerd toe hoe medewerkers van de Portugese club Estoril met bezems en bladblazers het overtollige regenwater van het veld probeerden te verwijderen, zodat de wedstrijd tegen PSV hervat kon worden. Het was vechten tegen de bierkaai. Een van de bezems brak, de regen bleef liggen, het gras voor het doel werd modderiger. De handen gingen terug in de zakken van de trainingsbroeken en de wedstrijd werd uitgesteld.

Boom en ik waren naar het diepe zuiden afgereisd om de conferentie van Dramaastricht bij te wonen, een reeks masterclasses over ‘de theatrale en audiovisuele biografie’, gevolgd door honderd studenten uit Vlaanderen en Nederland.

Boom hield een boeiend referaat over het schrijven van de film Michiel de Ruyter die binnenkort in première zal gaan. Het meest interessante onderdeel van zijn betoog handelde over het vinden van een invalshoek. Admiraal De Ruyter, die erom bekendstond dat hij zoveel mogelijk de levens van zijn bemanning wilde sparen, bleek in het dagelijkse leven een beetje ‘een saaie lul’ te zijn. Het kon dus geen film worden over geile taferelen buiten de echtelijke sponde.

Als invalshoek voor de film koos Boom daarom voor de vriendschap van De Ruyter met de republikeinse raadpensionaris Johan de Witt en de opkomst van diens vijand Willem III. Nadat de gebroeders De Witt op bloederige wijze het veld hadden moeten ruimen, zou Willem III ook van De Ruyter af hebben gewild, die zeer populair was onder de republikeinen.

Met een vloot van ‘zevenentwintig linieschepenen en vijf branders’ moest Michiel de Ruyter het voor de kust van Italië opnemen tegen een grote Franse vloot, een missie die even onhaalbaar was als het wegvegen van regenwater van een Portugees voetbalveld.

Waarom aanvaardde De Ruyter die opdracht? Volgens Boom hoopte de admiraal dat zijn zege de republikeinen en orangisten zou verenigen. De man die altijd zuinig was geweest op zijn bemanningsleden wilde met een glorieuze overwinning op de Fransen onnodig bloedvergieten onder zijn landgenoten voorkomen. De aannemelijkheid van die visie laat ik aan de historici over. Als verhaal vond ik het prachtig.

De wedstrijd PSV-Estoril werd vrijdag hervat en eindigde in gelijkspel, net als De Ruyters laatste slag. Toen de Franse admiraal Duquesne hoorde dat De Ruyter door een kanonskogel zijn been had verloren, trok hij uit respect voor de zeeheld zijn vloot terug. Een goed hart en wondkoorts werden Michiel de Ruyter fataal. Binnenkort vecht en sterft hij in een bioscoop bij u om de hoek.

Web: http://www.michielderuyterdefilm.nl/

Deze column verscheen op 5 december 2014 in de Leeuwarder Courant – www.lc.nl
Lintwaarde – Faustusgedicht voor Explore the North

december 4, 2014

Édouard de Reszke als Mephistopheles in Gounod's opera Faust (rond 1880)

lintwaarde

als je denkt dat je wonder de mensen in de stad vannacht zal tegenvallen
moet je de stad ingaan met geld voor het wonder van een ander

spreeuwen die van de kale takken van de populier pauwenveren maken
een zwerm ogen die opvliegt en terugvalt
t’rug-t’rug de boom in
vuurhoofdpasseer

als iemand tegen je zegt dat liefde weinig meer is
dan een verzameling afspraken tussen twee narcisten

dat er niets meetbaars overblijft van dat beschuitje
moet je op zoek naar een andere baard
langer naar de populier kijken

wat de dirigent doet wordt hoorbaar in het orkest zucht enquist
wat je de dirigent ziet doen is ‘t topske van de ijsberg

het resultaat van vlijt en ijver is soms een geslaagd poëziefestival
rond ’t thema spreeuwen die van een populier een doorzichtige pluisjestrui maken
soms een rivier van bloed

krijgen wij de muziek die we verdienen vraag ik me af
onze beulen de kijkcijfers waar we recht op hebben

welke advertentie past bij een onthoofding
welk overlijdensbericht

en is christopher nolan echt een flapdrol zoals max urai beweert
zijn mijn onderste hersentjes al toe aan een nieuwe kapper
wappert in café het geboende hartje
de juiste halfstokvlag halfstok

wendy roep jij de ecocorrectie uit
voordat ik het doe

maarten als je denkt dat je vannacht in een stad een lomp wonder kunt verrichten
zal ik dan de stad ingaan met mindergeld?

© Tsead Bruinja

Dit gedicht werd in opdracht geschreven voor het Leeuwarder festival Explore The North van afgelopen weekend. 3 kunstenaars werden gevraagd zich te laten inspireren door het verhaal van Faustus die de Friese hoofdstad bezoekt:

Satansvriend dokter Faustus stapt in Leeuwarden op het Noordelijk Stadseinde uit de trekschuit van Dokkum en loopt de Voorstreek op. Hij komt in de Amelandsstraat en hier wonen vele gildeleden en laat zijn baard scheren bij een barbier. De baard blijkt steeds opnieuw aan te groeien en de barbier wordt bang, maar houdt zichzelf voor dat het gezichtsbedrog is. De leerjongen kookt sop in de schouw om de messen te slijpen en draait de zandloper om, zijn meester is al een half uur aan het scheren. De klant wordt ongeduldig en pakt zijn hoofd van zijn romp en begint zelf de baard te scheren. Na een paar minuten is hij klaar en het hoofd staat plotseling weer op de romp. De klant geeft toch een gouden dukaat aan de barbier en vertrekt…

Lees vooral ook de rest op http://nl.wikipedia.org/wiki/Faustus_te_Leeuwarden
Door de mond – column over de nieuwe essaybundel van Piet Gerbrandy

december 1, 2014
Wij beoordelen elkaar op hoe wij genieten. Als ik iemand een heel concert lang als een idioot zie staan meeschreeuwen, voel ik niet de aandrang om hem beter te leren kennen. Als iemand meer bezig is met zijn alcoholinname en het bespreken van de dagelijkse besognes dan met een hartverscheurende gitaarsolo, hoef ik hem niet als vriend. Maar als iemand zich durft te laten meeslepen, gelooft in de magie van de vervoering en tegelijkertijd niet bang is om te onderzoeken waardoor hij nu eigenlijk in vervoering raakt, word ik geïnteresseerd.

Dat gebeurde toen ik classicus en dichter Piet Gebrandy bij het radioprogramma Nooit Meer Slapen hoorde. Hij was er te gast vanwege de essaybundel De jacht op het sublieme, waarin hij niet alleen zijn bewondering voor dichters en denkers uit heden en verleden onderzoekt, maar het ook heeft over de complexiteit van de liefde:

…hoe we haar moeten definiëren weten we niet. Zeker, er zijn simplisten als Dick Swaab die, in de veronderstelling dat wij ons brein zijn, ook liefde aan neuraal vuurwerk zullen toeschrijven, maar zelfs de compleetste opsomming van fysieke factoren zal nooit kunnen uitdrukken wat het betekent verliefd te zijn of van iemand te houden.

Ook het lezen van een gedicht is voor Gerbrandy een fysieke en complexe ervaring. Hij stelt zich een spreker voor en laat die weerklinken in zijn hoofd. Dat contact zoeken met de stem van de dichter lijkt misschien een futiele bezigheid, maar hoe vaak is het najagen van de liefde dat ook niet?

Zondag sprak ik met mijn zwager Bert over het toekomstige liefdespad van mijn twaalfjarige neefje. Ik zei dat de blauwtjes die ik heb gelopen niet op twee handen te tellen zijn. Waarna Bert vertelde dat hij voor mijn zus geen enekele andere vrouw had bemind. Hij wist van jongs af hoe hij “het wilde” en zo had hij het gekregen. Als wanhopige zestienjarige had ik vast graag met iemand als Bert willen ruilen; de veertigjarige Tsead kijkt echter met een gevoel van trots terug op al zijn mislukkingen.

Als ik De jacht op het sublieme lees, krijg ik niet accuut zin weer een blauwtje te lopen, maar wel om opnieuw verliefd te worden op een gedicht en me in een oeuvre onder te dompelen. Gerbrandy laat zien wat voor beloning er wacht wanneer je het hele werk van een schijnbaar ontoegankelijk dichter als Kees Ouwens “in je laat weerklinken” en met hem meezoekt langs “monotheïsme, polytheïsme en vaag pantheïsme” om voorbij de “duisternis, heel even het verblindend licht” te ervaren van een Zeeuwse zonsondergang: “de scheldemond, breskens’ / haven, het westelijk zonlicht aan scherven, schitterend / gebroken // op vlissingens rede // en van een lieflijkheid die wij niet bereiken kunnen.”

Het woord moet door de mond naar binnen.
- Auteur: Piet Gerbrandy
- Aantal pagina's: 288
- Uitvoering: Paperback
- Prijs: €29,90
Deze column verscheen op 28 november 2014 in de Leeuwarder Courant - http://www.lc.nl/
nu dan de nederlaag

november 22, 2014

nu dan de nederlaag geleden is

xu lizhi liep langs het spoor
tot hij bij de stad
tot hij bij de lopende band
tot hij bij de plek aankwam
waar hij zijn jeugd en lichaam inruilde
voor een stofsmogstofhoest
en een leven dat hem koud liet
beide propte hij in een schandalig gedicht dat op een website staat
lieplangs het spoor

xu lizhi leek volgens de dorpsoudsten
op zijn grootvader bamboestok
die van het oplossen van raadsels hield
duivelse japanners hebbben hem levend verbrand
snippers 1943 su-hu-lingers

xu lizhi dunne klerenhanger
volgens de dorpsoudsten liep hij langs het spoor
tot hij bij zijn stad aankwam waar zelfs de machines in slaap sukkelen
de ma’ahn van ijzer is
een vierkante kamer
be-at hij besliep hij bescheet hij bedacht hij
beschreef xu zonder zon
en ging maar niet dood loonstrook
als hij een raam opent
verschuift hij het deksel van een kist
loonstrook
xu lizhi liepin zijn laatste schandalige gedicht loonstrook
zegt ‘ie dat ‘ie nog een keer de oceaan wil zien
een berg wil beklimmen
dat hij zijn verloren ziel terug zou willen roepen intercom
maar dat hem het niet lukt
intercom
dat we niet rouwig hoeven te zijn
het was prima toen hij kwam intercom het was prima toen hij ging
prima de xu lizhi nam stappen
toen hij niet door de bibliotheek werd aangenomen
kloonstrook intercom spoor

nu is er een xu en een dichter aan de wereld ontsnapt
die van zijn raam een deur makte
van de straat z’n gr’f

en ik lig er nog niet wakker van 6.0

Web: https://libcom.org/blog/xulizhi-foxconn-suicide-poetry

Volgende week zaterdag treed ik op tijdens het Herman Gorter Festival te Balk samen met Ingmar Heytze, Hein Jaap Hilarides en Gerrit Breteler. Voor dat festival en naar aanleiding van het nieuwsbericht over en de gedichten van Xu Lizhi schreef ik dit gedicht, dat daarnaast geïnspireerd werd door de volgende tekst van Gorter:

Nu dan de nederlaag geleden is,
En d’arbeiders teruggestoten zijn
In der tirannie donkre duisternis,
Nu wil ik zingen, zacht en hel en fijn,

Hoe zij herstijgen uit bekommernis
Weder naar der lichts goudenen zonneschijn
Want mijn hart leeft hun leven. En ’t is wis
Dat zij herstijgen zullen, sterk en rein.

Zij zullen weder opvliegen ten hemel
Van uit der slavernij diep donkre poel,
Zij zullen zich verovren het gewemel

Der aarde. Nu voor goed. Het Hoge Doel.
Dit wil ik zingen in een gouden schijn.
In nederlaag wil ik hun dichter zijn.

Herman Gorter
uit De Arbeidersraad
De Piep van Koen – Column Leeuwarder Courant 21-11-2014

november 22, 2014

Sommige mensen slapen met de televisie aan. Ik hield er jaren geleden van om ’s middags Oprah Winfrey aan te zetten op RTL4. Vrouwenzaken hadden blijkbaar een kalmerende werking op mij. De dutsjes waren heerlijk en, in de tijd dat ik mijn ogen en oren open kon houden, leerde ik ook nog iets over de problemen van het andere geslacht. Wellicht werd ik er zelfs een begripvollere en zorgzamere echtgenoot van.

Koen Frijns, een van mijn studenten Creative Writing, slaapt ’s nachts vaak met de stereo aan, wat niet makkelijk moet zijn voor zijn vriendin. Hij maakt playlists om de nacht door te komen, zodat hij niet de hele tijd wakker wordt gehouden door de continue piep in zijn oor. Koen heeft last van tinnitus.

Onder de titel ‘De parkieten kwetteren harder’ maakte hij een voorstelling over zijn aandoening. Ik mocht hem begeleiden. Bijna een jaar lang sprak hij met familieleden, een ex-vriendin en zorgverleners over zijn ziekte en hield er een blog over bij.

Op dat blog publiceerde Koen een interview met zijn opa, die aan hetzelfde euvel lijdt. Michaël Frijns maakte geen playlist tegen het gepiep, maar goot aftershave in zijn neus waardoor het geluid ‘een beetje verdoofd werd’. Daarna had hij last van tinnitus en een loopneus.

Die tinnitus begon voor Frijns, die volgens zijn kleinzoon “elke steen van zijn Limburgse huis in handen heeft gehad”, tijdens een bootreis naar Noorwegen. Na afloop van zwaar noodweer dat hij met zijn vrouw op het dek bewonderde, nestelde een eeuwige toon zich in zijn oren.

Deze korte anekdote werd door Koen meesterlijk omgezet in drama. Hij maakte van zijn opa een drenkeling: “Ze gooiden touwen, reddingsvesten, / schreeuwden zijn naam, probeerden hem te grijpen, / maar niks kon hem uit het water krijgen. / Mijn oma, zo klein en zachtmoedig, / zwom voorzichtig naar hem toe. / Ze duwde zijn hoofd boven water / en fluisterde: / 'Mick, kom naar boven', / en trok hem aan zijn kraag / naar de oever.” Het is de uitgebreide vertaling van de kernachtige opmerking “gelukkig had ik Annie nog en de kinderen” uit het eerdergenoemde interview.

Ik heb regelmatig terneergeslagen in de trein naar huis gezeten na afloop van een workshop poëzie op een middelbare school. Door een gebrekkig talent voor ordehouden en de geringe interesse bij zowel leerlingen als docenten voor mijn workshop, vroeg ik me dan af waar ik in godsnaam mee bezig was en of ik niet gebakken lucht had staan verkopen.

Studenten als Koen Frijns hebben korte metten gemaakt met die twijfel. Hij heeft mij en zijn medestudenten laten voelen en horen wat tinnitus is en hoe je die kan overwinnen door de liefde van een vrouw en het vormgeven van je verhaal.

De hele voorstelling van Koen Frijns staat op Youtube en is via bovenstaande link te bekijken op deze pagina of via deze link http://youtu.be/OnAECJuWla8 op Youtube zelf.

Deze column werd geschreven voor de Leeuwarder Courant - http://www.lc.nl/
Zoete Mexicaanse ingewanden

november 20, 2014

Hieronder is de Friese vertaling te lezen van David Huerta's gedicht 'Ayotzinapa' over de ontvoerde en vermoorde studenten in Mexico. Het origineel, de Nederlandse, de Engelse en nog veel meer vertalingen zijn te lezen op de website Asymptote Journal http://www.asymptotejournal.com/blog/2014/11/18/say-ayotzinapa/

AYOTZINAPA

Wy bite it skaad
En yn it skaad
Ferskine de deaden
As kearsen en fruit
As bekers bloed
As stiennen út ’e djipten
As twiigen en spruten
Fan swiete terms

De deaden ha hannen
Dompele yn lijen
En hollen bûgd
Yn it hinnekleed fan ’e wyn
De deaden drage yn harren
In net te sêdzjen pine mei

Dit is it lân fan massagrêven
Achte dames en hearen
Dit is it lân fan it razen
It lân fan de bern yn flammen
It lân fan tramtearre froulju
It lân dat juster noch mar krekt bestie
Dêr’t we net fan witte wêr’t it keard is

Wy binne it paad bjuster rekke
Us longen fol ferdomd swevel
En ferneatigjend fjoer
Wy steane mei ús eagen iepen
En yn dy eagen in see
Fan puntich glês

Wy besykje
Us libbene hannen út te stekken
Nei dy’t ferdwûn binne en de deaden
Mar se driuwe fuort fan ús ferlitte ús
Mei in gebear fan einleaze ôfstân

De bôle ferbaarnt
De antlitten fan it libben ôfskuord baarne
En der binne gjin hannen
Noch binne der antlitten
Noch binne der lannen

Der is allinnich in triljen
Fol fan triennen
In lang razen
Wêryn’t wy de deaden
en de libbenen
betiisd binne

Wa’t dit ek lêst moat witte
Dat it yn in see fan reek smiten is
Oer de stêden
As in teken fan de brutsen geast

Wa’t dit ek lêst moat fierder witte
Dat nettsjinsteande alles
De deaden net ôfset binne
Of weiwurde kinne

Dat it magyske fan de deaden
Yn de dage en de leppel is
Yn ús fuotten en ús maisfjilden
Yn ús tekingen en yn ’e rivier

Lit ús oan dy magy
It timpere silver
Fan in koeltsje skinke

Lit ús oan de deaden
En ús jongferstoarnen
De bôle fan ’e himel skinke
It tsjêf fan it wetter
De skientme fan al it fertriet
De rjemme fan ús ferdommenis
De ferjitnis fan ’e wrâld
En it skeinde ûnthâld
Fan eltsenien dy’t libbet

No is it better stil te wêzen
Bruorren en susters
En ús hannen en geasten te iepenjen
Sadat we fan de ferflokte grûn
De ferskuorde herten oppakke kinne
Fan alle minsken dy’t besteane
En alle minsken dy’t
Bestien ha

David Huerta
Oersetting Tsead Bruinja
Beplast – Column Leeuwarder Courant 15-11-2014

november 15, 2014

Om in India en Nicaragua, waar ik binnenkort ga voorlezen, buiktyfus en malaria te voorkomen, moest ik dinsdagochtend naar de GGD. Het wordt mijn eerste reis naar India, waar je hondsdolheid op schijnt te kunnen lopen (geen aapjes aaien!). In Nicaragua was ik vijf jaar geleden al eens voor het Festival internacional de Poesía de Granada.

Dankzij de superheldenstatus van enkele lokale dichters komer er zo’n tweeduizend man naar de poëzieavonden. Ernesto Cardenal, oude dichter, politicus en katholiek priester, wordt gezien als grote revolutionair. Kinderen staan te dringen om zijn handtekening of een foto, terwijl de buitenlandse dichters de op eikenhout gerijpte rum savoureren en na afloop manmoedig de stijve heupjes proberen los te schudden op de dansvloer.

Het had niet veel gescheeld of ik had na mijn eerste bezoek aan Nicaragua met mijn stijve heupjes de andere ingang van de GGD moeten kiezen: de SOA afdeling. Dat was niet vanwege mijn amoureuze plannen, maar vanwege de vriendelijkheid van een Italiaanse collega.

Lello Voce, rasperformer en groot genieter, wist dat ik ook wiet rookte en had op het marktplein wat weten te regelen. Hij liep me ’s ochtends vrolijker dan gewoonlijk tegemoet, gaf mij een hand en zei dat ik die hand, waarin hij een zakje had gedeponeerd, maar snel in mijn broekzak moest steken.

Die dag werden de dichters naar verschillende steden gestuurd om voor te dragen. Voce vertrok naar een andere locatie dan ik, ongetwijfeld met eeen gezonde voorraad rookwaar. In de bus kreeg ik te horen waar wij heen zouden vertrekken en dat we feestelijk opgevangen zouden worden op het plaatselijke politieburo.

Het angstzweet brak mij uit. In geen velden of wegen waren prullenbakken te bekennen en ik moest dat zakje kwijt. Ik besloot het toilet te bezoeken en te proberen het zakje door te spoelen, maar het bleef drijven, dus plukte ik het er uit, spoelde het af en ging ermee terug naar de ontvangstruimte waar el commandante ons welkom zou heten.

Tijdens zijn speech kregen we een bekertje ranja en in dat bekertje schuilde mijn redding. Ik klokte de ranja naar binnen, plaatste de beplaste wiet in het bekertje en wilde het geheel in de prullenbak onder het andere afval verstoppen. Dat afwal was er niet. Het bekertje viel in een maagdelijk lege emmer. Waar kwam die ene dichter ook alweer vandaan? Amsterdam?

De laatste dagen van mijn verblijf verwachtte ik elk moment opgepakt te worden om de volgende dertig jaar de zeep op te moeten rapen in de Nicaraguaanse gevangenisdouche, terwijl ik werd bestegen door de head honcho van de bak. Gelukkig is het zakje ongerookt op de vuilnisbelt beland of heeft een schoonmaker er een mooie avond mee beleeft, waardoor ik in het vliegtuig terug naar huis eindelijk weer opgelucht kon ademhalen.
Afdeling reddingsfantasieën – Column Leeuwarder Courant 7-11-2014

november 8, 2014

“Wat is het meest schokkende nieuws dat je in je leven gehoord hebt?” vroeg mijn buurvrouw me tijdens de koffie afgelopen zondagmorgen. Voor haar was het de moord op Theo van Gogh geweest.

Voordat ik kon kiezen welk nieuws mij het meest geraakt had, werd ik in gedachten teruggebracht naar 2 november 2004. Ik woonde amper een jaar in Amsterdam-West. Mijn geliefde was op de fiets naar haar werk vertrokken en ik zat achter de computer met het journaal aan.

Ik herkende de Linaeusstraat, waar het levenloze lichaam van de regisseur lag. Ik was er een paar keer doorheengefietst op weg naar vrienden. Als ik nog in Groningen had gewoond, had het misschien verder van me afgestaan, maar nu was het in de buurt. Misschien dat ik juist daardoor me vaak heb afgevraagd wat ik zou hebben gedaan als ik erbij was geweest. Mijn hersenen hebben een overdreven grote afdeling nutteloze reddingsfantasieën.

Maar of deze moord voor mij de meest schokkende gebeurtenis was? De moord op Pim Fortuyn en de aanslag op de Twin Towers flitsten voorbij. Terwijl de brandweermannen het World Trade center inrenden, liep ik het Harmoniecomplex van de Rijksuniversiteit Groningen binnen om een essay over Faulkner in te leveren. Naast de balie van de portier was een karretje met een tv neergezet. Ik vroeg wat er gebeurd was, keek even en liep de trap op richting het postvakje van mijn docenten Engelse Taal- en Letterkunde. Het zou me pas later echt raken.

De wrede actie van de jihadisten verbaasde me in eerste instantie niet, doordat ik met de Iraakse dichter Mowaffk Al-Sawad veel gesproken had over de dubbele agenda van het westen ten opzichte van de rest van de wereld. Mowaffk had zich in 1991 vlak na de Eerste Golfoorlog aangesloten bij de opstand tegen Sadam Hoessein in de Zuidelijke havenstad Basra. Hij en zijn vrienden smeekten de Amerikanen om wapens, terwijl de Republikeinse garde van Hoessein jacht op hen maakte. Maar Bush sr. had na de bevrijding van Koewiet besloten de strijd te staken. Zijn mannen boden de jonge verzetstrijders geen geweren, maar een dubieuze vluchtroute aan. De opstandelingen werden naar geheime gevangeniskampen in Saoedi-Arabië vervoerd, waar hen alle contact met de buitenwereld werd ontzegd. Na drie jaar wist een man te ontsnappen. Hij belde de BBC world service en zorgde er daarmee voor dat de kampen werden ontmanteld. Mowaffk belandde in Nederland.

Het meest schokkende dat ik mij herinner zag ik niet op tv. Het waren de tranen in de ogen van mijn vriend Mowaffk op 19 maart 2003 toen Bagdad in lichterlaaie werd gezet. Hij huilde de hele taxireis van Groningen naar de studio van Barend en Van Dorp in Almere. Ik heb nog nooit iemand zo lang en zo terecht zien huilen.

Mowaffk schreef brieven tijdens zijn gevangenschap. Die zijn te lezen in Stemmen onder de zon dat verscheen bij Uitgeverij Passage.

http://www.uitgeverijpassage.nl

Recensie op Meander: http://eerder.meandermagazine.net/

In 2013 publiceerde Mowaffk Al-Sawad twee nieuwe gedichten op de website van de Revisor. Die zijn hier te lezen.

Voordracht uit de bundel Een middag wit als melk (Bornmeer)

recent posts