Ik dacht altijd dat het grootste gevaar voor brugklassers is dat ze buiten de boot vallen. Je hoeft maar iets verkeerds te doen en je ligt er uit. Zo herinner ik me de ongeschreven regel dat je nooit je leren schooltas bij het handvat moest vasthouden, behalve als je hem met je hand over de schouder op je rug droeg. Een andere optie was het zware onding onder de arm te nemen. De brugklas was een uitstekende voedingsgrond voor vroege rugklachten en een toekomstig fysioabonnement.

Afgelopen dinsdag las ik dat er nog een groter gevaar op de loer ligt. Op de website van de Leeuwarder Courant stond dat brugklassers niet meer gewend zijn om te fietsen. Door hun geringe ervaring in het verkeer raken ze verzeild in allerlei ongelukjes.

Ik was wel gewend om te fietsen toen ik naar de openbare MAVO ging in Kollum. Maar wij woonden op een steenworp afstand, dus liep ik. Het grootste gevaar voor mij was dat mijn vader op diezelfde school als conciërge werkte. Toen de zittenblijvers Tina en Petra uit Zwaagwesteinde een videoband van de Blue Lagoon hadden gehuurd voor een klassenavond, dacht mijn vader dat het om soft porno ging. Hij opperde dat niet alle brugklassers de naaktscènes zouden waarderen en noemde mij als voorbeeld. Bedankt, Pa!

Gelukkig ging ik het jaar daarop, uit de buurt van mijn vader, naar het RSG in Leeuwarden. Fietsen was geen optie. Ik kreeg een maandkaart voor de bus en stond iedere ochtend om tien voor zeven de slaap uit mijn ogen te wrijven tussen oudere jongens die naar de MTS, MEAO en MDS gingen. Wanneer de bus door het Zwaagwesteinde van Tina en Petra reed, hoopten we op een stoere chauffeur die extra gas zou geven. Wie op de achterbank zat, veerde dan bij de verkeersdrempels met zijn hoofd bijna tegen het plafond.

Na een paar jaar was de lol eraf. De reis duurde te lang. In die oude FRAM-bussen leek het bovendien wel alsof de uitlaatgassen zo terug de bus in werden geleid. Met koppijn stampte ik het laatste rijtje Franse woorden erin. Petite jolie migraine. De enige verlichtende omstandigheid bestond uit het instappen van een door mij stilletjes aanbeden meisje uit Oudwoude. Soms lukte het me een plek voor haar vrij te houden, maar wanneer ze bevallig naast me neerstreek, klapte ik van verlegenheid dicht. Verder dan “hoi” kwam de liefde niet.

Met de ongelukjes viel het intussen wel mee. Totdat ik van Pake een mobyletje kreeg. Dat brommertje ging zo traag dat ik regelmatig ingehaald werd door racefietsers. Die ene keer dat ik er in slaagde iemand aan te rijden, bleef de schade beperkt tot schrik.

Het grootste gevaar lag voor mij niet op de weg maar in het intermenselijke verkeer.

*

Deze column verscheen eerder in de Leeuwarder Courant – www.lc.nl

De fatale sprong van de jonge Chinese fabrieksarbeider Xu Lizhi uit het raam van zijn minuscule kamertje zorgden ervoor dat zijn gedichten een groter publiek vonden. Een van die literaire ramptoeristen was ik. Zijn nagelaten gedichten gaven mij een blik op het werk in de fabrieken waar onze telefoons en tablets worden gemaakt en waar ‘zelfs de machines in slaap sukkelen’. Ik las over het willen ontsnappen aan de slopende monotonie en een sollicitatie bij een bibliotheek. Hij werd niet aangenomen, wilde niet terug naar fabriek en besloot daarom een einde te maken aan zijn leven. Xu Lizhi werd niet veel ouder dan zijn opa, in 1943 door Japanse soldaten levend in brand gestoken.  

Ik las Xu Lizhi’s gedichten en gebruikte er stukken uit voor een nieuwe tekst die ik voordroeg in Balk eind vorig jaar tijdens een avond gewijd aan dichter en socialist Herman Gorter. Ik was blij met dat gedicht. De vorm was spannend en nieuw voor mij en de mengeling van neologismen en zelf bedacht dialect brachten me een stap verder in mijn eigen experiment. Bovendien ontstond er een mooie verbinding tussen het tragische levensverhaal van Xu Lizhi en de idealistische Gorter die graag over arbeiders schreef. Alles klopte. 

Ik moest aan dat gedicht denken tijdens een gesprek met dichter Frank Keizer en redactrice Evi Hoste. Keizer deelde ooit het artikel over Xu Lizhi. Zonder hem was het gedicht er niet geweest. We zaten op een terras aan het IJ van de zon te genieten en spraken over “The Body of Michael Brown” dat de Amerikaanse dichter Kenneth Goldsmith onlangs voorlas op een universiteit. Dat gedicht is een herschrijving van het lijkschouwingsrapport van Michael Brown, een zwarte tiener die werd neergeschoten door de politie in Ferguson. De macabere slotregel luidt: "The remaining male genitalia system is unremarkable." 

Bron: http://www.marriedtothesea.com/

Op internet brak de pleuris uit. Goldsmith werd een racist genoemd die zich als blanke dichter nooit de ellende van de zwarte bevolking had mogen toe-eigenen. Hij wierp tegen dat hij door het herhalen van de zakelijke woorden van de lijkschouwer juist met zo weinig mogelijk ‘kleur’ de tragedie ter sprake had willen brengen. Het gedicht verschilde bovendien niet veel van eerder gepubliceerd werk waarin hij over andere ‘horrific tragedies’ had geschreven.  

Dergelijke beschuldigingen kreeg ik niet over me heen in Balk of op Facebook. Toch ging ik mij op het zonovergoten terras afvragen of ik het recht heb over mensen als Xu Lizhi te schrijven en er uiteindelijk geld aan te verdienen. Ik keek naar het pontje dat zich van Amsterdam Centraal behendig langs rondvaartboten en vrachtschepen manoeuvreerde richting Amsterdam-Noord. Wie of wat ben ik, vroeg ik me af? Een poëtische journalist of een kapitalistische culturele kolonialist? 

*

Deze column verscheen eerder in de Leeuwarder Courant: http://www.lc.nl/

Hieronder het gedicht.

*

NU DAN DE NEDERLAAG GELEDEN IS

xu lihzi liep langs het spoor 
tot hij bij de stad 
tot hij bij de lopende band
tot hij bij de plek aankwam
waar hij zijn jeugd en lichaam inruilde
voor een stofsmogstofhoest
en een leven dat hem koud liet
beide propte hij in een schandalig gedicht
dat op een website staat
lieplangs het spoor

xu lizhi leek volgens de dorpsoudsten 
op zijn grootvader bamboestok 
die van het oplossen van raadsels hield
duivelse japanners hebbben hem levend verbrand
snippers 1943 su-hu-lingers

xu lihzi dunne klerenhanger 
volgens de dorpsoudsten liep hij langs het spoor
tot hij bij zijn stad aankwam 
waar zelfs de machines in slaap sukkelen
de ma’ahn van ijzer is
een vierkante kamer
beät hij besliep hij bescheet hij bedacht hij
beschreef xu zonder zon
en ging maar niet dood loonstrook
als hij een raam opent
verschuift hij het deksel van een kist
loonstrook
 
xu lihzi liepin zijn laatste schandalige gedicht loonstrook
zegt ‘ie dat ‘ie nog een keer de oceaan wil zien
een berg wil beklimmen 
dat hij zijn verloren ziel terug zou willen roepen intercom
maar dat hem het niet lukt
intercom
dat we niet rouwig hoeven te zijn
het was prima toen hij kwam intercom
het was prima toen hij ging
prima de xu lihzi nam stappen 
toen hij niet door de bibliotheek werd aangenomen
kloonstrook intercom spoor

nu is er een xu aan de wereld ontsnapt
die van zijn raam een deur makte
van de straat een gr’f

en ik lig er niet wakker van 6.0