Tsead Bruinja

Select friends that share interests with you

juli 10, 2015

kies vrienden die geïnteresseerd zijn in agenten en jou
vergeet niet dat als je je niet vertrouwd voelt met je huidige agenten
het goed is om te proberen nieuwe te vinden

meld je aan voor schietles als je geïnteresseerd bent
breng een bezoek aan de winkels die gespecialiseerd zijn
in het verkopen

praat met de mensen die je er ontmoet stel hen vragen
dat is een prachtige manier om nieuwe vrienden te maken

agenten verwachten van vrienden dat het mensen zijn
die anders zijn met dezelfde interesses
dat geeft hun vriendschappen meerwaarde

veel grote bibliotheken organiseren boekenclubs

hier heb je een bibliotheekkaart
maak er een gewoonte van minstens een keer per week
met een agent de bibliotheek te bezoeken

agenten realiseren zich dat zij dingen gemeen hebben

in veel gevallen kan je het verschil tussen een agent
en een andere agent interessanter maken

zorg ervoor dat je makkelijk praat
geniet van hetzelfde gevoel voor humor
gebruik de tijd om een relatie te ontwikkelen

zoek agenten van rond jouw leeftijd en ontmoet hen
ga aan de oude tafel zitten met hen en met hen
en met hen

begin niet over vriendschap voor ze hun magazijn
op een andere vriend van de wet hebben geleegd

en zeg geen gemene dingen
spreek hen nooit tegen
Schakelvarianten – gedicht voor schaker Anish Giri

juli 5, 2015

Aaan het NK Schaken is dit jaar ook een cultureel festival verbonden. Dichteres Annelie David verzorgt het literaire deel van dat festival. Zij nodigde een aantal dichters uit om de schakers te leren kennen en daarna een gedicht voor hen te schrijven.

Ik sprak via Skype met Anish Giri, zoon van een Russische moeder en een Nepalese vader, die binnenkort gaat trouwen met zijn Georgische vriendin. Daarnaast las ik interviews met Giri waarin hij o.a. gevraagd werd naar zijn favoriete voetbalelftal tijdens een WK. Hij gaf Duitsland de meeste kansen en zij over Nederland dat de goals bij hen uit de lucht leken te komen vallen. "Het is alsof er ervoor en erna niets is. Dat kan niet kloppen."

www.anishgiri.nl

Om enigszins aan te sluiten bij het schaakthema, maakte ik twee varianten van het gedicht, met twee verschillende openingen. De tweede (onderste) maakte ik voor de sier erbij maar gaandeweg ging ik er meer van houden dan van de oorspronkelijke versie.

schakel in de keten

het is zonde om te leven alsof er ervoor
en erna niets is

alsof jij alle voorbereidingen
zelf hebt getroffen

er zijn stellingen groter dan je bord
er zijn lichaam en taal die je moet ontwikkelen

er zijn mensen die je moet leren lezen
je moeder je vrouw een kind

maar het is ook zonde om te leven
alsof er geen wetten zijn
om te breken

alsof je geen belangrijke zet bent
in een reeks waarover zich men
later moet buigen

alsof je daden niet nu al
door je voorvaders worden bekeken

ze zeggen dat je punten verliest als schaker
wanneer je gaat trouwen
maar je wint

je leert opnieuw kijken
en je leert anders lopen

dat het zonde is om te leven
alsof jij diegene bent

die de eerste stap heeft gezet

*

schakel in de keten

ze zeggen dat je punten verliest als schaker
wanneer je gaat trouwen
maar je wint

er zijn stellingen groter dan je bord
er zijn lichaam en taal die je moet ontwikkelen

er zijn mensen die je moet leren lezen
je moeder je vrouw
een kind

het is zonde om te leven alsof er ervoor
en erna niets is

alsof jij alle voorbereidingen
zelf hebt getroffen

je leert opnieuw kijken
je leert anders lopen

dat het zonde is om te leven
alsof jij diegene bent

die de eerste stap heeft gezet

het is zonde om te spelen
alsof er geen wetten zijn
om te breken

alsof je daden niet nu al
door voorvaders worden bekeken

alsof je geen belangrijke zet bent
in een reeks waarover men zich
later zal buigen

het is zonde om te leven alsof er ervoor
en erna niets gebeurt

*

Meer over de Dichters en de schakers: www.nkschaken.nl

Na afloop van mijn voordracht stelde Tom Bottema mij enkele vragen:

2015-07-04 | Voor Tsead Bruinja is de opningszin belangrijk

Tsead Bruinja (1974) had de opdracht aangenomen om een gedicht over Anish Giri te schrijven. Een ontmoeting tussen de twee bleek gezien het drukke programma van Giri niet makkelijk te realiseren. Uiteindelijk skypten Bruinja en Giri bijna een uur met elkaar terwijl Giri op dat moment voor een schaaktoernooi in Noorwegen verbleef. Volgens Bruinja was dat echter voldoende tijd om een beeld van de nummer één van Nederland te krijgen. Na de opening en loting sprak Tom Bottema kort met de dichter.

Ik heb het zelf maar één keer gespeeld, schaken. Maar dat maakte voor het gedicht met Giri niet zoveel uit. Ik ben altijd benieuwd wie ik ontmoet. Hoe is zijn leven, wat voor keuzes maakt zo iemand. Wat zijn zijn normen en wat zijn zijn waarden.

Wat viel je op aan Giri?

Dat hij gezien wordt als een aardige schaker. Ik vind hem een goede observator. Er was toen ik hem sprak net een wedstrijd van het Nederlands elftal aan de gang. Hij zei daarover: ze (Nederland) maken wel veel goals maar ervoor en erna gebeurt er eigenlijk niet veel.

Giri heeft een interessante achtergrond, vader uit Nepal, moeder uit Rusland en daar doet hij ook wat mee. Hij kent bijvoorbeeld gedichten van Poesjkin, hij is op de hoogte van de Russische geschiedenis.

Zie je overeenkomsten tussen schaken en dichten?

Schakers zijn heel erg bezig met de opening, daar steken ze heel veel tijd in. Ik ben als dichter altijd heel erg bezig met de eerste regel. Als ik die heb, dan gaat het lopen. Ik heb vaak al stukken klaar en wordt het soms een beetje knippen en plakken. Verder: net als bij schaken zijn er ook bij gedichten verschillende varianten mogelijk. Neem nu het gedicht over Anish. Daar dacht ik vlak voor de opening over: het kan ook anders en toen heb ik een tweede versie gemaakt.

Voel je ooit schaamte als je een gedicht gemaakt heb, dat je je teveel blootgegeven hebt?

Nee. Ik blijf er wel onzeker over. Maar iets in je weet: dit gedicht is goed, het is af.

Vond Anish het gedicht mooi?

Dat kom ik natuurlijk nooit echt te weten. Poëzie in een andere taal dan je moedertaal is bovendien soms moeilijk te begrijpen. Maar ik heb hem in de ogen gekeken toen ik het voorlas.
In de buurt van de kogel – Column Leeuwarder Courant 3-7-2015

juli 4, 2015

Tijdens de glorietijd van uitgeverij Bornmeer, toen de literaire cowboys Robert Seton en Louw Dijkstra wonderen verrichtten in de Friese poëzie, dankzij vertalingen van Nijntje en de Kameleon, was er ook geld voor vertaalde poëzie. Vanuit Leeuwarden werden Iraanse, Afghaanse en Irakese dichters op de rest van Nederland afgevuurd, gesubsidieerd door wat nu het Nederlands Letterenfonds is. Ik leerde Rodaan Al Galidi en Mowaffk Al-Sawad kennen, beiden uit Irak, en luisterde naar hun boze verhalen over Amerika, het land van mijn favoriete schrijvers.

meer over dit boek van Al-Sawad

Niet veel later ontmoette ik de Friese dichter Elmar Kuiper die tevens door Bornmeer uitgegeven zou worden. We reisden samen naar Toulouse voor een minderheidstalenfestival, deelden daar wegens beperkt budget een hotelbed en slachtten voor de ogen van Marokkaanse kinderen en andere nietsvermoedende marktbezoekers een witte overall gevuld met ballonnen vol nepbloed. Ik denk niet dat de omstanders er ook maar iets van begrepen, maar op mij had de radicale performance een grote invloed.

In 2008, zeven jaar na Toulouse, stapten Kuiper en ik in het vliegtuig naar Schotland voor een literair festival. We lazen voor, dronken whisky en filmden Schotse dichters die gedichten van Friese schrijvers in hun dialect hadden vertaald. Er werd geen taal geslacht, er werden bruggen geslagen.

Een van de hoofdgasten van het festival was Brian Turner, een sergeant uit het Amerikaanse leger die tijdens de Tweede Golfoorlog diende in Irak en daar de bundel Here bullet over schreef. Ik wilde Turner eigenlijk niet spreken. De woede van mijn Irakese vrienden was ook mijn woede geworden.

Toch ging ik luisteren naar de sergeant die indruk maakte met zijn genuanceerde verhaal. Turner had zich duidelijk verdiept in de geschiedenis en de literatuur van het land. Net als de Irakezen had hij onnodig geleden. Bovendien nam hij verantwoordelijkheid voor het leed dat hij anderen had aangedaan. Hij toonde begrip en berouw.

Kuiper en ik vroegen de oud-sergeant of we hem mochten filmen. Met vuur las hij zijn monoloog voor tegen een kogel, die hij uitdaagde het karwei af te maken en hem naar de andere wereld te helpen. Ondertussen dacht ik na over hoe ik deze nieuwe vriendschap aan Al Galidi en Al-Sawad ging uitleggen.

Die uitleg kan ik hen nu eindelijk geven door Turners memoires Mijn leven als een vreemd land (De Arbeiderspers) bij hen aan te bevelen. Ik hoop dat u en zij dat boek gaan lezen. Niet alleen om erachter te komen hoe je door een banaan een paar dagen te laten rotten deze later kunt gebruiken om aan je seksuele gerief te komen, maar vooral om het verhaal te lezen van een jonge Amerikaan die net als zijn opa, vader en oom besluit om zijn land te gaan dienen, een keuze die hem een literaire carrière en een horde angstaanjagende nachtmerries opleverde.

P.s. ik raad mensen die het boek van Turner gaan lezen of hebben gelezen ook van harte het boek Stemmen onder de zon van Mowaffk Al-Sawad aan. Al-Sawad vertelt daarin de andere kant van het verhaal:

In het Westen is soms nog wel bekend dat een deel van het Iraakse volk na de tweede Golfoorlog in opstand kwam tegen Saddam Hoessein, maar hoe dramatisch het daarna verliep is nauwelijks tot ons doorgedrongen. Mowaffk Al-Sawad was erbij. Hij kwam na het mislukken van de opstand terecht in een opvangkamp midden in de woestijn in het niemandsland tussen Irak en Saoedi-Arabië. Op die plek, in van elkaar met prikkeldraad afscheiden kampementen, verbleef hij samen met duizenden anderen vier jaar, vergeten door de rest van de wereld. Zijn broer zat een kampement verder. Door middel van briefjes gebonden aan vliegers konden ze met elkaar in contact blijven en berichten uitwisselen.Die brieve n zijn de bron voor de roman 'Stemmen onder de zon', waarin Al-Sawad zijn ervaringen in de hete woestijn vertelt. Bloemrijk verhaalt hij over de schokkende ervaringen van de vluchtelingen die nergens welkom waren, over de ontberingen en vernederingen in het kamp en over de grote hongerstaking. In zijn brieven haalt hij flink uit naar Saddam Hoessein, maar ook naar de Saoedi's, de Amerikanen en de verstikkende invloed van enkele imams in het kamp. Dit boek vertelt een schokkend relaas aan de westerse lezer.

Het boek is te bestellen bij uitgeverij Passage: www.uitgeverijpassage.nl

Deze column verscheen eerder in de Leeuwarder Courant: www.lc.nl
Hangplein – Column Leeuwarder Courant 26-6-2015

juni 27, 2015

Twee politiemannen vergezelden wethouder Laurens Ivens die in de bibliotheek van Amsterdam-Noord een boek in ontvangst kwam nemen. Het bewaakte boek in kwestie was Het Plein van Jan-Willem Anker, een bevriende dichter die samen met zijn vriendin Anna enige tijd door een groepje hangjongeren getergd werd. In zijn dagboek volgen we een half jaar aan overlast, buurtvergaderingen en toenadering, maar vooral ook een half jaar aan bureaucratie.

Ik moest denken aan een verhaal dat dichter Arjan Hut op Facebook schreef over Camminghaburen. Hij vertelde over de plaatsing van een container waarin de huisraad van een aan lager wal geraakte buurman werd gestopt toen zijn huis werd leeggehaald. Hut toonde hetzelfde soort begrip en mededogen als Anker voor zijn medebuurtbewoners. Daar zit ook een boek in.

De Amsterdamse agenten stonden vlak achter me. Terwijl Anker werd geïnterviewd, hoorde ik hen via hun mobilofoon kletsen met hun bureau. Ze leken wel zin te hebben een vechtpartij. Misschien was het een rustig dagje en was hen reuring beloofd.

Echte heibel ontstond er niet, op wat gepruttel van twee mannen na, een grote gezette man met lang grijs haar in zwart leren jas en een klein tenger kereltje met spijkerjack en korte stekeltjes. De dikke en de dunne waren vast trouwe lezers van de website van het Parool. Daarop stond onlangs een interview met Anker waarboven de kop “Wonen tussen de etters van de vogelbuurt is een hel” prijkte. Een uitspraak die de schrijver van Het Plein nooit had gebezigd. Tussen het interview door beschuldigden ze Anker van effectbejag. Hij zou over de ruggen van de onschuldige hangjongeren een stapje hoger op de literaire ladder willen komen. Hun protest bleef binnen de perken. Werkloos hingen de rubberen bullenpezen van het gezag in de schedes.

Als de twee beschaafde onruststokers het boek gaan lezen, zullen ze in Anker een bondgenoot zien die er juist op uit is hun wijk te verbeteren, door haar te begrijpen en door contact te zoeken met zowel het stadsdeel als de kwajongens. Anker verdiept zich daarnaast in de geschiedenis en het handelen van zijn kwelgeesten. Zo poogt hij in de achtergelaten energydrankblikjes een politieke daad te zien en haalt hij daarbij de Engelse filosoof Theodor Dalrymple aan: “Waarom smijten jongeren, vooral jonge mannen, troep op straat? Dalrymple hinkt op twee gedachten. Hij beschouwt een dergelijke handeling als subversief verzet tegen een maatschappij die hun de welvaart onthoudt waar zij recht op menen te hebben, of er is simpelweg sprake van barbarij.”

Dat wil niet zeggen dat Anker zo nu en dan niet recht en keukenmes in eigen hand had willen nemen, maar hij deed dat niet. Hij las, schoffelde en ruimde op. Hij bromde, dacht en schreef een inzichtelijk en vermakelijk literair dagboek, zeer geschikt voor verveelde agenten.

P.s. Anker schreef een brief aan zijn buurtgenoten. Die is hier te lezen: https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=105045703169636&id=100009926192399

P.s.s. Op 25 juni was Anker te gast bij Kunststof op Radio 1. Die uitzending is hier terug te beluisteren http://www.radio1.nl/popup/terugluisteren-programma/13/2015-06-25

Het Plein
Jan-Willem Anker
De Arbeiderspers
EPUB ISBN: 9789029538411
Prijs: € 12,99
Papieren boek ISBN: 9789029538404
Prijs: € 18,99
Eenzame luchtfietser – Column Leeuwarder Courant 19-6-2015

juni 20, 2015

Ik dacht altijd dat het grootste gevaar voor brugklassers is dat ze buiten de boot vallen. Je hoeft maar iets verkeerds te doen en je ligt er uit. Zo herinner ik me de ongeschreven regel dat je nooit je leren schooltas bij het handvat moest vasthouden, behalve als je hem met je hand over de schouder op je rug droeg. Een andere optie was het zware onding onder de arm te nemen. De brugklas was een uitstekende voedingsgrond voor vroege rugklachten en een toekomstig fysioabonnement.

Afgelopen dinsdag las ik dat er nog een groter gevaar op de loer ligt. Op de website van de Leeuwarder Courant stond dat brugklassers niet meer gewend zijn om te fietsen. Door hun geringe ervaring in het verkeer raken ze verzeild in allerlei ongelukjes.

Ik was wel gewend om te fietsen toen ik naar de openbare MAVO ging in Kollum. Maar wij woonden op een steenworp afstand, dus liep ik. Het grootste gevaar voor mij was dat mijn vader op diezelfde school als conciërge werkte. Toen de zittenblijvers Tina en Petra uit Zwaagwesteinde een videoband van de Blue Lagoon hadden gehuurd voor een klassenavond, dacht mijn vader dat het om soft porno ging. Hij opperde dat niet alle brugklassers de naaktscènes zouden waarderen en noemde mij als voorbeeld. Bedankt, Pa!

Gelukkig ging ik het jaar daarop, uit de buurt van mijn vader, naar het RSG in Leeuwarden. Fietsen was geen optie. Ik kreeg een maandkaart voor de bus en stond iedere ochtend om tien voor zeven de slaap uit mijn ogen te wrijven tussen oudere jongens die naar de MTS, MEAO en MDS gingen. Wanneer de bus door het Zwaagwesteinde van Tina en Petra reed, hoopten we op een stoere chauffeur die extra gas zou geven. Wie op de achterbank zat, veerde dan bij de verkeersdrempels met zijn hoofd bijna tegen het plafond.

Na een paar jaar was de lol eraf. De reis duurde te lang. In die oude FRAM-bussen leek het bovendien wel alsof de uitlaatgassen zo terug de bus in werden geleid. Met koppijn stampte ik het laatste rijtje Franse woorden erin. Petite jolie migraine. De enige verlichtende omstandigheid bestond uit het instappen van een door mij stilletjes aanbeden meisje uit Oudwoude. Soms lukte het me een plek voor haar vrij te houden, maar wanneer ze bevallig naast me neerstreek, klapte ik van verlegenheid dicht. Verder dan “hoi” kwam de liefde niet.

Met de ongelukjes viel het intussen wel mee. Totdat ik van Pake een mobyletje kreeg. Dat brommertje ging zo traag dat ik regelmatig ingehaald werd door racefietsers. Die ene keer dat ik er in slaagde iemand aan te rijden, bleef de schade beperkt tot schrik.

Het grootste gevaar lag voor mij niet op de weg maar in het intermenselijke verkeer.

*

Deze column verscheen eerder in de Leeuwarder Courant – www.lc.nl
Stemgarage – Column voor pArt

juni 16, 2015

Als dichter is de taal je belangrijkste gereedschap, maar je moet ook over een goede stem beschikken om je gevoelige verzen stevig voor te kunnen dragen. Eerder had ik daar niet veel over te klagen, maar onlangs moesten mijn versleten stembanden naar de garage. Het was tijd voor onderhoud.

De KNO-arts stak in het ziekenhuis een grote ijzeren stang in mijn keel en liet mij allerlei klanken over hem uitstorten. De gebruikelijke fluwelen oe’s en ah’s veranderden prompt in ongeoefende Mongoolse keelzang. Volgens hem waren de klepjes boven mijn stembanden aangetast door maagzuur (in mijn geval rode-wijn-en oude-kaas-zuur). Braaf begon ik omeprazol te slikken. Dat was garage nummer 1.

Garage nummer 2 was een logopedist. Ik was te vaak hees en was bang dat het mij optredens zou kosten. Een goede vriendin is logopedist, dus was de stap snel gezet. Ik schreef me in bij haar praktijk en leerde dat ik mijn zinnen als een nachtkaars uit laat gaan ver voordat ik aan het einde ben beland. Ik moest herhaaldelijk “mijn fiets is af” zeggen, waarbij mijn ‘affffff’ klonk als een leeglopende fietspomp.

Maar de beste garage is garage nummer 3: zanglerares Aukje. Door haar zing ik nu elke ochtend onder de douche een speciale toonladder, waarbij ik mijn lippen flink laat bibberen en flapperen, zodat de lucht vanuit de juiste plek komt. Ze leert me op mijn adem te vertrouwen en meer van mezelf te laten zien. Mijn problemen hebben deels met verlegenheid te maken. Het is beter om voluit te gaan en je niet te veel in te houden. Ik moet leren galmen!

Soms denk ik dat ze ons op school met Nederlands een mooie auto hebben gegeven, maar vergeten zijn daar fatsoenlijke rijlessen bij te doen. Nu leer ik het op de weg en in de garage. Do-re-mi-vroemmmm.

*

pArt is een uitgvave van Special Arts http://www.specialarts.nl/.
Terugblik op Poetry International met filmpjes

juni 15, 2015

Het was een mooie week in Rotterdam.

Wie het gemist heeft, kan een aantal van de programma's terug kijken via Poetry's Youtube kanaal - https://www.youtube.com/user/poetryinternational

Hieronder de filmpjes van de programma's die ik presenteerde (inclusief versprekingen en de soms wat onhandige uitspraak van de exotische namen – excuses daarvoor). Onder de filmpjes heb ik links geplaatst naar de pagina's met de gedichten en bio's van Poetry International. Er zaten wat mij betreft alleen maar sterke dichters bij. Na de voordrachten interview ik de dichters nog zo'n 15 tot 20 minuten.

http://www.poetryinternationalweb.net/pi/site/poet/item/2212/Durs-Grunbein

http://www.poetryinternationalweb.net/pi/site/poet/item/12400/Els-Moors

http://www.poetryinternationalweb.net/pi/site/poet/item/10960/Togara-Muzanenhamo

http://www.poetryinternationalweb.net/pi/site/poet/item/26845/Guo-Jinniu

http://www.poetryinternationalweb.net/pi/site/poet/item/26840/Yanko-Gonzalez

http://www.poetryinternationalweb.net/pi/site/poet/item/14835/Peter-Verhelst

http://www.poetryinternationalweb.net/pi/site/poet/item/26951/Justyna-Bargielska

http://www.poetryinternationalweb.net/pi/site/poet/item/24140/Philip-Nikolayev

Veel mensen kwamen na afloop naar me toe. De ene vond het interview te weinig over het schrijven gaan, de andere vond het te 'cognitief' ('te weinig emotie') en weer iemand anders vond mij te agressief.

Ik heb in ieder geval genoten van alle voordrachten en de gesprekken (inclusief aantrekkelijke zijpaden), hoe cognitief, agressief of onliterair dan ook.

PEACE OUT!

Meer programma's kun je bekijken op: https://www.youtube.com/user/poetryinternational
Raamwerk – Column Leeuwarder Courant 12-6-2015

juni 13, 2015

De fatale sprong van de jonge Chinese fabrieksarbeider Xu Lizhi uit het raam van zijn minuscule kamertje zorgden ervoor dat zijn gedichten een groter publiek vonden. Een van die literaire ramptoeristen was ik. Zijn nagelaten gedichten gaven mij een blik op het werk in de fabrieken waar onze telefoons en tablets worden gemaakt en waar ‘zelfs de machines in slaap sukkelen’. Ik las over het willen ontsnappen aan de slopende monotonie en een sollicitatie bij een bibliotheek. Hij werd niet aangenomen, wilde niet terug naar fabriek en besloot daarom een einde te maken aan zijn leven. Xu Lizhi werd niet veel ouder dan zijn opa, in 1943 door Japanse soldaten levend in brand gestoken.

Ik las Xu Lizhi’s gedichten en gebruikte er stukken uit voor een nieuwe tekst die ik voordroeg in Balk eind vorig jaar tijdens een avond gewijd aan dichter en socialist Herman Gorter. Ik was blij met dat gedicht. De vorm was spannend en nieuw voor mij en de mengeling van neologismen en zelf bedacht dialect brachten me een stap verder in mijn eigen experiment. Bovendien ontstond er een mooie verbinding tussen het tragische levensverhaal van Xu Lizhi en de idealistische Gorter die graag over arbeiders schreef. Alles klopte.

Ik moest aan dat gedicht denken tijdens een gesprek met dichter Frank Keizer en redactrice Evi Hoste. Keizer deelde ooit het artikel over Xu Lizhi. Zonder hem was het gedicht er niet geweest. We zaten op een terras aan het IJ van de zon te genieten en spraken over “The Body of Michael Brown” dat de Amerikaanse dichter Kenneth Goldsmith onlangs voorlas op een universiteit. Dat gedicht is een herschrijving van het lijkschouwingsrapport van Michael Brown, een zwarte tiener die werd neergeschoten door de politie in Ferguson. De macabere slotregel luidt: "The remaining male genitalia system is unremarkable."

Bron: http://www.marriedtothesea.com/

Op internet brak de pleuris uit. Goldsmith werd een racist genoemd die zich als blanke dichter nooit de ellende van de zwarte bevolking had mogen toe-eigenen. Hij wierp tegen dat hij door het herhalen van de zakelijke woorden van de lijkschouwer juist met zo weinig mogelijk ‘kleur’ de tragedie ter sprake had willen brengen. Het gedicht verschilde bovendien niet veel van eerder gepubliceerd werk waarin hij over andere ‘horrific tragedies’ had geschreven.

Dergelijke beschuldigingen kreeg ik niet over me heen in Balk of op Facebook. Toch ging ik mij op het zonovergoten terras afvragen of ik het recht heb over mensen als Xu Lizhi te schrijven en er uiteindelijk geld aan te verdienen. Ik keek naar het pontje dat zich van Amsterdam Centraal behendig langs rondvaartboten en vrachtschepen manoeuvreerde richting Amsterdam-Noord. Wie of wat ben ik, vroeg ik me af? Een poëtische journalist of een kapitalistische culturele kolonialist?

*

Deze column verscheen eerder in de Leeuwarder Courant: http://www.lc.nl/

Hieronder het gedicht.

*

NU DAN DE NEDERLAAG GELEDEN IS

xu lihzi liep langs het spoor
tot hij bij de stad
tot hij bij de lopende band
tot hij bij de plek aankwam
waar hij zijn jeugd en lichaam inruilde
voor een stofsmogstofhoest
en een leven dat hem koud liet
beide propte hij in een schandalig gedicht
dat op een website staat
lieplangs het spoor

xu lizhi leek volgens de dorpsoudsten
op zijn grootvader bamboestok
die van het oplossen van raadsels hield
duivelse japanners hebbben hem levend verbrand
snippers 1943 su-hu-lingers

xu lihzi dunne klerenhanger
volgens de dorpsoudsten liep hij langs het spoor
tot hij bij zijn stad aankwam
waar zelfs de machines in slaap sukkelen
de ma’ahn van ijzer is
een vierkante kamer
beät hij besliep hij bescheet hij bedacht hij
beschreef xu zonder zon
en ging maar niet dood loonstrook
als hij een raam opent
verschuift hij het deksel van een kist
loonstrook

xu lihzi liepin zijn laatste schandalige gedicht loonstrook
zegt ‘ie dat ‘ie nog een keer de oceaan wil zien
een berg wil beklimmen
dat hij zijn verloren ziel terug zou willen roepen intercom
maar dat hem het niet lukt
intercom
dat we niet rouwig hoeven te zijn
het was prima toen hij kwam intercom
het was prima toen hij ging
prima de xu lihzi nam stappen
toen hij niet door de bibliotheek werd aangenomen
kloonstrook intercom spoor

nu is er een xu aan de wereld ontsnapt
die van zijn raam een deur makte
van de straat een gr’f

en ik lig er niet wakker van 6.0
Saskia Stehouwer wint C. Buddingh-Prijs

juni 12, 2015

Saskia Stehouwer wint C. Buddingh-Prijs

Wachtkamers is beste poëziedebuut

donderdag 11 juni 2015

Dichteres Saskia Stehouwer (1975) krijgt de C. Buddingh'-Prijs 2015 toegekend voor haar debuutbundel 'Wachtkamers', uitgegeven bij Uitgeverij Marmer. Stehouwer ontving de prijs voor het beste Nederlandstalige poëziedebuut van het afgelopen jaar vanavond tijdens de spannende uitreiking op het 46e Poetry International Festival. 'Ondanks de zeer heldere taal, slaagt de auteur erin de lezer permanent te verrassen', oordeelde de jury bestaande uit Jan Baetens, Hester Knibbe en Marije Koens. Ook Rens van der Knoop, Jeroen van Rooij en Runa Svetlikova maakten kans op de prijs, die bestaat uit 1.200 euro en vooral bedoeld is om extra aandacht te vragen voor sterke poëziedebuten. Het postuum verschenen 'Ademgebed' van Martijn Teerlinck verdient volgens de jury een eervolle vermelding.

De jury beoordeelt de inzet van de bundel als klassiek maar voegt er aan toe dat dit bewust-traditionele, dat sterk afsteekt tegen de tijds- en trendgevoeligheid van veel hedendaagse poëzie, zich allerminst vertaalt zich in een klassieke zegging. 'Ondanks de zeer heldere taal, slaagt de auteur erin de lezer permanent te verrassen bij elke nieuwe regel, waarvan verschillende – met name de duistere – direct in het hoofd blijven hangen. Stehouwer tracht in haar poëzie een uiterste grens te bereiken, 'het onmogelijke tot stand te brengen', zoals Paul Rodenko zou zeggen. De jury viel voor haar streng opgelegde onderzoekende houding, voor de gedisciplineerde nieuwsgierige blik waarmee ze observeert en de eigenzinnige toon waarop ze haar waarnemingen dwingend en authentiek weet te verwoorden.'

Tweeëntwintig dichtbundels kreeg de jury toegestuurd van zestien verschillende, zowel grote als kleine uitgeverijen. Een aanzienlijk deel van de debuten kwam van dichters die eerder de finale van de NK Poetry Slam bereikten. Een grote felicitatie gaat dus uit naar het slamcircuit. De jury constateerde een evenwichtige balans tussen vrouwelijke en mannelijke dichters, maar stelde eveneens vast dat de lijst weinig diversiteit in achtergrond vertoont. Het roept de vraag op of uitgevers een dichtende praktijk over het hoofd zien.

De C. Buddingh’-prijs voor nieuwe Nederlandstalige poëzie is een initiatief van Poetry International en wordt sinds 1988 uitgereikt aan de schrijver van het beste poëziedebuut. In het verleden kende de prijs winnaars als Anna Enquist, Michaël Zeeman, Tonnus Oosterhoff, Joke van Leeuwen en Mark Boog, die na hun debuut allen uitgroeiden tot dichters van naam. Ellen Deckwitz (2012), Henk Ester (2013) en Maarten van der Graaff (2014) waren de laatste winnaars.
Ontbundeld – Column Leeuwarder Courant 5-6-2015

juni 6, 2015

“Ik ben wel zo’n beetje ontbundeld,” zei dichter Eeltsje Hettinga tegen mij in een van de pauzes tijdens het Oranjewoud Festival afgelopen zaterdagmiddag. Hij wilde daarmee niet zeggen dat hij uitgeschreven was maar dat hij juist benieuwd was naar nieuwe vormen. Trots had hij eerder in onze literaire tipi aan het publiek verteld over de expositie ‘Improvisaties op Wind, Water en Wad’ in museum Belvédère, een “associatieve” tentoonstelling met werk van meer dan zeventig kunstenaars uit Nederland en Duitsland. Hettinga las voor uit de catalogus waarin onder meer gedichten van hem, zijn broer Tsjêbbe Hettinga en Albertina Soepboer zijn opgenomen.

Hettinga was nog niet helemaal ontbundeld. Voor een korte film uit de reeks ‘It fûnis / it font’ die hij met videokunstenares Lotte Middendorp maakte, wilden hij en Middendorp de letters uit rietstengels laten bestaan. Het bijeen binden van de kwetsbare stengels bleek een tijdrovende klus die de dichter een nieuwe blik gaf op het brede assortiment lijm en plakband van ijzerwarenhandel Auke Rauwerda en het fysieke aspect van de taal. Wellicht kijkt Hettinga toch een beetje uit naar de eenvoudige wereld van zijn toetsenbord.

Anna Brouwer, met haar zestien jaar de benjamin van het literaire deel van het festival, kent de mogelijkheden van dat toetsenbord goed. Zij publiceerde op aanraden van een klasgenoot een verhaal op de online community Wattpad en vond een publiek van meer dan 400.000 lezers. In eerste instantie baarde het mij zorgen dat ze daar geen cent aan verdiende, maar toen ze vertelde dat ze voor school een eigen bedrijfje had opgericht dat online armbandjes verkocht en dat haar groepje het enige was dat winst had gemaakt, twijfelde ik niet langer aan haar glorieuze toekomst.

Anna Brouwer draagt voor in de literaire tipi

Hettinga en Brouwer zijn niet de enige schrijvers voor wie het boek iets anders is gaan betekenen. Op het blog van productiehuis de Wintertuin las ik dat ook voor succesvolle romanschrijvers het vinden van een nieuw publiek noodzakelijk is geworden. Door de teruglopende verkoop is de roman voor mensen als Niels ’t Hooft en Niña Weijers een visitekaartje geworden dat schrijfopdrachten en optredens moet generen. Van alleen de royalties kunnen zij niet leven.

Voor dichters die proberen hun eigen rok of broek op te houden, zoals ik, zijn optredens altijd al een belangrijke bron van inkomsten geweest, maar vooral ook een uitdaging. ’s Avonds tijdens het festival deelde ik het podium van een inktzwarte tipi met saxofoniste Femke IJlstra. Door de intensiteit en de discipline waarmee zij speelde, kwam voor mij de lat hoger te liggen. De gedichten die ik vijf jaar geleden schreef voor ons project ‘Stofsûgersjongers / Stofzuigerzangers’ moest ik voorlezen alsof ze op dat moment gebeurden, alsof ze niets met papier en alleen maar met oor en hart te maken hadden. Ik moest mij ontbundelen.

Foto door Monique Vogelsang

Deze column verscheen eerder in de Leeuwarder Courant – www.lc.nl