Tsead Bruinja

Klein venster op de grote wereld 
 
Door Janita Monna

De Fries Tsead Bruinja houdt niet van de ivoren-toren-poëzie. Hij dicht hij over het alledaagse: feestjes, burenoverlast – en het wereldnieuws.

Ook Tsead Bruinja deed vorig jaar een gooi naar de post van Dichter des Vaderlands. Zijn campagne voerde hij met grote inzet en gebruikmaking van de modernste communicatietechnieken. Poëzie hoort voor hem thuis in het leven van alledag.

Die opvatting brengt de tweetalige Bruinja al langer in praktijk. Door zijn werk op de meest uiteenlopende plaatsen voor te dragen, door zijn vorige Friese bundel Angel voor een klein bedrag op krantenformaat en als pdf uit te geven. Maar vooral in zijn werk, dat vanuit het kleine en dagelijkse zicht biedt op de grote wijde wereld.

Recentelijk verscheen het Nederlandstalige Overwoekerd. Een huiselijke bundel haast, waarin Bruinja de wereld beziet en beschouwt vanuit zijn positie als getrouwd man. Zoals in 'Sneeuw', dat het comfortabele thuis laat schuren met gruwelijkheden van ver weg: ,, in het jaar 2008 was ik geen vrouw van vijfenvijftig/ lag ik niet drie dagen bedolven onder de sneeuw/ werd mijn eigen vrouw niet door tien mannen verkracht".

Hoe nieuws van een persoon een icoon kan maken, laat hij zien in 'De stille teruggetrokken Ernesto', over een migrant die tijdens de rellen in Zuid-Afrika in 2008 in brand werd gestoken en wiens brandende lichaam alle voorpagina's haalde. Bruinja vat het nieuws vrij letterlijk samen, om vervolgens deze 'burning man' weer terug te brengen tot Ernesto, een mens van vlees en bloed.

Hij schrijft eerder journalistiek dan beeldend. Die droge, informatieve toon werkt goed als hij tegen bekende beelden aanleunt. Maar soms krijgt een gedicht iets van een feitenrelaas, zoals in 'Vuurvast steentje', dat wetenswaardigheden omtrent het cremeren opsomt en in toevalligheden losjes verbanden suggereert tussen geboorte en doodsgewicht.

In 'Overwoekerd' slaat een man het leven gade, zonder erin te slagen eraan deel te nemen: ,,overwoekerd door de dood en er niet mee bezig overwoekerd door de liefde en er niet mee bezig overwoekerd door de jaloezie en er niet mee bezig". Zo exposeert Bruinja zichzelf. We lezen over de trouwfeesten die hij met zijn vrouw bezoekt, logeerpartijen, dat hij op de wc zit, last heeft van de buren. Persoonlijke wederwaardigheden die lijken te zijn opgeschreven door iemand die van zichzelf vervreemd is. 'Worming up Von Kwabbenstein' waarin Bruinja zichzelf opvoert, benadrukt de buitenstaanderpositie en relativeert de intimiteit: ,,Tsead Bruinja is een man van de wereld. Hij declameert graag/ wijsheden als: Zwitserland is wel duur. ( ) Tsead is gelukkig getrouwd,/ maar nog nooit klaargekomen in Cambodja, Thailand of op een van de Galapagoseilanden."

Sommige gedichten hebben zo'n hoog realitygehalte dat ze balanceren op de grens van wat nog poëzie is. Een gedicht over een middagje schilderen bij pas getrouwde vrienden met een nieuw huis overstijgt de anekdote nauwelijks en bevat onhandige regels als: ,,ik kijk naar de plek waar de autoradio zat/ waarvan we het frontje thuis hebben laten liggen". Een mededeling als 'op de salontafel ligt mijn mobiel naast de bril van mijn vrouw' is in een gedicht bijna storend.

Bruinja's poëzie is van deze tijd. Alleen al omdat er vaak verwezen wordt naar actuele gebeurtenissen: ,,Gisteravond mocht onze minister-president eindelijk reageren op/ de slappe, ook ik blij in het brandbare Amsterdam-West, film van/ Geert Wilders."

Maar in zijn wat prozaïsche taal en ongegeneerd intieme regels voel je ook de invloed van het weblog. Net als veel bloggers, legt Bruinja zich weinig beperkingen op. Zijn gedichten zouden aan kracht winnen als hij zijn taal wat indikte. Bruinja is op zijn best als hij uit die cocon van huiselijkheid breekt, als hij inzichtelijk maakt hoe ieder leven en ieder meeleven plaatsvindt vanaf een afstandje.

de stille teruggetrokken ernesto
 
de stille teruggetrokken ernesto
deelde met zijn maat francisco
een éénkamerkrot
 
niemand kende echt hun namen
 
in de buurt stonden ze bekend
als lange en korte muzga
 
in de documentaire horen we
hoe ze de verkeerde kant op vluchtten
hoe francisco werd neergestoken en overleefde
en hoe ernesto in brand werd gestoken
 
toen zijn lijf geen vlam wilde vatten
werd hij door de meute in dekens gewikkeld
 
dat brandde beter
 
als ik schrijf dat dit een bewerking is van een artikel uit de groene
geschreven door fred de vries
 
beginnen de namen u wellicht te duizelen
en komt het gedicht minder hard aan
 
daarom heb ik voor u nog een naam
ernesto heet alleen nog ernesto
voor familie en vrienden
 
voor de rest van de wereld
werd hij omgedoopt tot
the burning man

Bron: Trouw, 26 juni 2010