Op dinsdagochtend, na een bord muesli en roerei, haalden we de andere medewerkers van Savusa, Sas haar werk, en drie hoogleraren op die alle drie een Tutu leerstoel bekleden en onderzoek doen naar verzoening en sport in Zuid-Afrika.
We werden met een bus naar een groot hotel-, entertainment-, en casinopark gebracht, een uitzonderlijk luxe oord, voor de plaatselijke rijken en gokverslaafden, bewaakt door mannen in legerkostuum met machinegeweren en ommuurd aan alle kanten.
De verschillende hotels op het terrein zijn exuberant lelijke hoge gebouwen die Romeins moeten aandoen. De kamers zijn erg fijn, op de doordringende geur van nieuwe verf en een niet uit te krijgen airco na.
Om twaalf uur ’ s middags werden we opgehaald door Jabu, een jonge zwarte man die elf van de twaalf Zuid-Afrikaanse talen spreekt en over de hele wereld cursussen geeft in het oplossen van conflicten. Jabu zou ons een rondleiding geven door Soweto (South Western Townships), de krottenwijken die iedereen vast wel kent van het nieuws.
Soweto was oorspronkelijk niet opgezet als een plek om lang te blijven wonen, maar was bedoeld als tijdelijke behuizing voor de mannelijke mijnwerkers in de buurt van Johannesburg. Als die mijnwerkers hun werk niet meer konden doen door ziekte of ouderdom, moesten ze weer verkassen, terug naar hun eigen dorp en hun gezin. Veel van die mannen bleven echter en later volgden hun vrouwen en kinderen.
In Soweto wonen zo’n 4,5 miljoen mensen en de huizen variëren van luxe woningen met garages en een enkele hummer tot krotten gemaakt van golfplaten. In sommige delen zie je overal in de berm vuilnis liggen, waar mensen doorheen scharrelen op zoek naar iets bruikbaars.
Soweto is ook de plek waar in 1955, als ik het goed onthouden heb, het Freedom Charter werd opgesteld, een belangrijk document waarin de zwarte bevolking gelijke rechten opeiste. Dit belangrijke document, dat lang verboden was, heeft een conusvormig monument gekregen midden in Soweto. Op ijzeren platen kun je daar de hele tekst lezen en stilstaan bij de strijd die de zwarte bevolking heeft moeten voeren voor een fatsoenlijke behandeling.
Niet ver van het monument bevindt zich de plek waar in de jaren zeventig zwarte scholieren protesteerden tegen het moeten leren van Afrikaans. Deze leerlingen van een plaatselijke middelbare school verrasten de geheime dienst en de politie met een vreedzaam protest, dat door een meedogenloze reactie van diezelfde politie al snel tot rellen leidde. In een speciaal museum zie je op de ene foto kinderen lachen en met kartonnen borden zwaaien, terwijl je ze op de andere borden boos, verward en verdrietig ziet rondrennen.
Het eerste slachtoffer van de laffe blanke politie was Hector Pieterson (http://en.wikipedia.org/wiki/Hector_Pieterson), een jongetje van dertien dat getroffen werd door het eerste salvo aan schoten dat op de jonge weerloze menigte werd afgevuurd. Op een ontroerende foto zie je hoe het lichaam van Hector door een vriendje wordt gedragen, terwijl zijn zusje daarnaast meeloopt. Datzelfde zusje werkt nu in het museum. We waren net langs haar gelopen toen we het museum binnenliepen.
Sas vertelde me kort daarna hoe Jabu de rellen had meegemaakt en de kinderen alle kanten op had zien rennen. Die informatie, de verschrikkelijke verhalen van ooggetuigen en de terloopse opmerking van Jabu dat hij zelf ook twee jaar in een golfplaten krot had gewoond, waar hij eerder nog over had vermeld dat die platen in de zomer gloeiend heet werden en in de zomer ijskoud en dat de bewoners als het regent hun matrassen overeind zetten en omarmen om te voorkomen dat ze al te nat worden, werden mij te veel. Ik liep naar het raam, staarde voor me uit en voelde mijn ogen branden. Hoe pathetisch het ook klinkt, ik wilde Jabu gewoon omarmen, vasthouden, iets goedmaken.
Plotseling begreep ik de emotievolle reactie van Adriaan van Dis in zijn documentaireserie over Zuid-Afrika. Van Dis verdrinkt in een van die afleveringen bijna in de zee en lijkt zo overmand door de ellende die hij heeft gezien, in het heden en het verleden, dat hij bijna liever echt was verdronken. Ik vond destijds, dat die scene te overdreven was en eigenlijk uit de serie verwijderd had moeten worden, maar nu snap ik de wanhoop.
Op dit moment lees ik overigens ‘ Waarom het leven sneller gaat als je ouder wordt’ van Douwe Draaisma, een interessant boek over het geheugen. In dat boek kun je goed lezen hoe gebrekkig ons geheugen werkt. Het zou daarom best kunnen dat er van mijn herinnering aan de serie van Van Dis niets klopt en inderdaad nadat ik er even over nadacht, bleek mijn geheugen een spelletje met me te hebben gespeeld. Ik had twee scènes door elkaar gehaald. In de ene scene verdrinkt Van Dis bijna en wordt hij gered door een strandwacht, wat ik wat al te dramatisch vond, terwijl hij op een ander moment ziek in bed ligt en beweert lichamelijk onwel te zijn geworden door wat hij heeft gezien en gehoord. En zelfs deze herinnering kan weer gemankeerd zijn. Gelukkig schrijf ik nu een groot deel van wat ik meemaak op ;o)
P.s. wie dezelfde tour wil maken door Soweto, kan contact opnemen met de mensen van de organisatie Phaphama (info@phaphama.org). Je kunt voor meer informatie ook kijken op de website www.phaphama.org. Je krijgt voor rond de 60 euri een geweldige rondreis, een heerlijke maaltijd bij mensen thuis in Soweto en een ontroerende blik in een donker stuk geschiedenis, waarvan velen van ons maar zeer weinig weten.
Tsead Bruinja 
Plaats een reactie