Aaan het NK Schaken is dit jaar ook een cultureel festival verbonden. Dichteres Annelie David verzorgt het literaire deel van dat festival. Zij nodigde een aantal dichters uit om de schakers te leren kennen en daarna een gedicht voor hen te schrijven.
Ik sprak via Skype met Anish Giri, zoon van een Russische moeder en een Nepalese vader, die binnenkort gaat trouwen met zijn Georgische vriendin. Daarnaast las ik interviews met Giri waarin hij o.a. gevraagd werd naar zijn favoriete voetbalelftal tijdens een WK. Hij gaf Duitsland de meeste kansen en zij over Nederland dat de goals bij hen uit de lucht leken te komen vallen. "Het is alsof er ervoor en erna niets is. Dat kan niet kloppen."
Om enigszins aan te sluiten bij het schaakthema, maakte ik twee varianten van het gedicht, met twee verschillende openingen. De tweede (onderste) maakte ik voor de sier erbij maar gaandeweg ging ik er meer van houden dan van de oorspronkelijke versie.
schakel in de keten
het is zonde om te leven alsof er ervoor
en erna niets is
alsof jij alle voorbereidingen
zelf hebt getroffen
er zijn stellingen groter dan je bord
er zijn lichaam en taal die je moet ontwikkelen
er zijn mensen die je moet leren lezen
je moeder je vrouw een kind
maar het is ook zonde om te leven
alsof er geen wetten zijn
om te breken
alsof je geen belangrijke zet bent
in een reeks waarover zich men
later moet buigen
alsof je daden niet nu al
door je voorvaders worden bekeken
ze zeggen dat je punten verliest als schaker
wanneer je gaat trouwen
maar je wint
je leert opnieuw kijken
en je leert anders lopen
dat het zonde is om te leven
alsof jij diegene bent
die de eerste stap heeft gezet
*
schakel in de keten
ze zeggen dat je punten verliest als schaker
wanneer je gaat trouwen
maar je wint
er zijn stellingen groter dan je bord
er zijn lichaam en taal die je moet ontwikkelen
er zijn mensen die je moet leren lezen
je moeder je vrouw
een kind
het is zonde om te leven alsof er ervoor
en erna niets is
alsof jij alle voorbereidingen
zelf hebt getroffen
je leert opnieuw kijken
je leert anders lopen
dat het zonde is om te leven
alsof jij diegene bent
die de eerste stap heeft gezet
het is zonde om te spelen
alsof er geen wetten zijn
om te breken
alsof je daden niet nu al
door voorvaders worden bekeken
alsof je geen belangrijke zet bent
in een reeks waarover men zich
later zal buigen
het is zonde om te leven alsof er ervoor
en erna niets gebeurt
*
Meer over de Dichters en de schakers: www.nkschaken.nl
Na afloop van mijn voordracht stelde Tom Bottema mij enkele vragen:
2015-07-04 | Voor Tsead Bruinja is de opningszin belangrijk
Ik heb het zelf maar één keer gespeeld, schaken. Maar dat maakte voor het gedicht met Giri niet zoveel uit. Ik ben altijd benieuwd wie ik ontmoet. Hoe is zijn leven, wat voor keuzes maakt zo iemand. Wat zijn zijn normen en wat zijn zijn waarden.
Wat viel je op aan Giri?
Dat hij gezien wordt als een aardige schaker. Ik vind hem een goede observator. Er was toen ik hem sprak net een wedstrijd van het Nederlands elftal aan de gang. Hij zei daarover: ze (Nederland) maken wel veel goals maar ervoor en erna gebeurt er eigenlijk niet veel.
Giri heeft een interessante achtergrond, vader uit Nepal, moeder uit Rusland en daar doet hij ook wat mee. Hij kent bijvoorbeeld gedichten van Poesjkin, hij is op de hoogte van de Russische geschiedenis.
Zie je overeenkomsten tussen schaken en dichten?
Schakers zijn heel erg bezig met de opening, daar steken ze heel veel tijd in. Ik ben als dichter altijd heel erg bezig met de eerste regel. Als ik die heb, dan gaat het lopen. Ik heb vaak al stukken klaar en wordt het soms een beetje knippen en plakken. Verder: net als bij schaken zijn er ook bij gedichten verschillende varianten mogelijk. Neem nu het gedicht over Anish. Daar dacht ik vlak voor de opening over: het kan ook anders en toen heb ik een tweede versie gemaakt.
Voel je ooit schaamte als je een gedicht gemaakt heb, dat je je teveel blootgegeven hebt?
Nee. Ik blijf er wel onzeker over. Maar iets in je weet: dit gedicht is goed, het is af.
Vond Anish het gedicht mooi?
Dat kom ik natuurlijk nooit echt te weten. Poëzie in een andere taal dan je moedertaal is bovendien soms moeilijk te begrijpen. Maar ik heb hem in de ogen gekeken toen ik het voorlas.
Tsead Bruinja 