Morgen treed ik voor de tweede keer deze week op tijdens het Jiddisch Festival in Leeuwarden, op zondag herdenken we de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog en op maandag vieren we onze vrijheid. Hoe de ouders van mijn vader tegen de oorlog aankeken, heb ik nooit geweten. Van mijn pake van moeders kant, die al eerder in een column figureerde, kan ik me meer herinneren.
Tijdens een ritje in zijn rode opel kadett, bekende Pake Klaas zonder blikken of blozen dat hij in de jaren dertig de Duitse economische vooruitgang zeer bewonderde. Hij had het over hitlerweggetjes die her en der nog lagen en was niet altijd even lovend over de Joodse medemens. Daarin werd hij door Beppe Tiet overigens altijd meteen gecorrigeerd. Een korte woordenwisseling volgde dan waaruit beiden elkaar bestookten vanaf bank en luie stoel, waarna weer werd overgegaan tot de orde van de dag. Een NSB'er was Pake Klaas echter niet en ik zou me ook niet voor kunnen stellen dat hij mensen heeft aangegeven. Waarschijnlijk probeerde hij, weliswaar met oogkleppen op, zo goed en kwaad het kon zijn gezin en boerenbedrijf door de oorlog heen te slepen.
Tegen de bezetting maakte hij niet veel bezwaar, totdat de Duitsers zijn koeien begonnen op te eisen en bij de Dijkstra's vlees van het menu dreigde te verdwijnen. In de oude stal, waarin ik hem later op de eenpotige 'tuolle' met zijn gezonde rode wangen tegen de zwartwitte flanken van Froukje 2 of 3 zag zitten, zou Pake een geheime kast hebben gebouwd, waarin hij het vlees verborg voor de bezetter.
Dat verhaal vertelde hij me zelf, maar later hoorde ik van iemand anders nog een mooier verhaal, misschien van mijn oom. De eigenwijze Klaas die niet bij iedereen even geliefd was en zich vooral bezighield met 'foarútbuorkjen', stond op een nacht met enkele dorpsgenoten om een koe heen, die vele monden zou kunnen voeden. De dorpelingen durfden het echter niet aan het dier te vermoorden. Ze vreesden schuldig te worden bevonden aan het eten van vlees dat eigenlijk aan het Duitse front of op het pluche van een NSB'er verorberd zou dienen te worden. Pake Klaas schijnt toen eens flink gevloekt te hebben, waarna hij de moker oppakte en de koe via de magen van zijn hongerige dorpsgenoten verspreid naar de eeuwige jachtvelden stuurde.
Na de Tweede Wereldoorlog bleven Pake Klaas en Beppe Tiet oprecht geïnteresseerd in de cultuur van onze oosterburen, die naast creatief met tanks en kampen ook muzikaal zeer begenadigd waren. Pake en Beppe waren alleen niet zo van Beethoven, Brahms of Speer. Zij hielden meer van de volksmuziek die werd gespeeld door in lederhosen geklede mannen, terwijl rondborstige blondines grote pullen bier uitdeelden en waarschijnlijk buiten beeld olijk op hun Beierse billetjes werden getikt. Bij de Duitse seksfilms die Pake, 's avonds laat als Beppe al op een oor lag, stiekem keek, kan ik me niet veel voorstellen. RTL plus bestond nog niet en de ZDF, NRD of WDR, van de nagesynchroniseerde Bud Spencer en Terence Hill vehikels Vier Vuisten op Hol en Vier Vuisten op Safari, grossierden niet echt in Snelle Politiefilms met Harde Motoren.
(Voorbeeld van een Jiddisch kinderlied. Dit lied zal morgen gezongen
worden door Lucas van den Berg, zoon van Lucette)
Morgenmiddag kunt u in Leeuwarden luisteren naar nieuwe gedichten die de Friese dichters Elmar Kuiper, Grytsje Schaaf, Sytse Jansma en ik schreven bij Jiddische kinderliedjes, liedjes die zullen worden gezongen door Friese koren. Een van de koorleden kwam woensdag naar de opening van het festival. Ze was diep ontroerd door de combinatie van het Fries en het Jiddisch, die zangeres Lucette van den Berg, gitarist Erik Poorterman en ik brachten. Ze was even oud als mijn moeder nu zou zijn geweest als de kanker haar niet gegrepen had, eind jaren tachtig. Die drie zouden erbij moeten zijn morgen: Pake Klaas, Beppe Tiet en hun dochter Froukje. En dan samen terug naar Oostrum in de degelijke Duitse rode opel kadett.
Het Friese korenproject dat tijdens het 2e Jiddisch Festival Leeuwarden een groot succes was, krijgt een vervolg. Nu kunnen koren, maar ook individuele zangers meedoen aan een groot project: ‘Friesland zingt Jiddisch’. Er wordt gebruik gemaakt van moderne technieken (Dropbox), waarin de partijen niet alleen op bladmuziek staan, maar ook per partij worden voorgespeeld. Op zaterdagochtend 3 mei komen alle zangers samen, om zo één groot koor te vormen. Polina Shepherd uit London, gespecialiseerd in Jiddische koorzang, zal het koor in een 2,5 uur durende repetitie coachen.
Zaterdagmiddag 3 mei om 15.00 uur zal het projectkoor ‘Friesland zingt Jiddisch’ een concert geven in Tresoar samen met de kinderen van de kinderworkshop en de Friese dichters Elmar Kuiper, Grytsje Schaaf, Sytse Jansma en Tsead Bruinja.
De toegang voor dit concert is gratis. Kaarten voor het concert kunt u reserveren bijinfo@jiddischfestivalleeuwarden.nl.
Tsead Bruinja 